શતભિષા નક્ષત્ર ફળ

શતભિષા નક્ષત્ર — વિસ્તાર અને મૂળ સ્વરૂપ

શતભિષા કુંભ રાશિમાં 6°40'થી 20°00' સુધીના ભાગમાં આખેઆખું બેસે છે. સ્વામી રાહુ, દેવતા વરુણ અને પ્રતીક સો તારાનું ખાલી વર્તુળ. નામનો એક અર્થ 'સો વૈદ્ય' અને બીજો 'સો તારા' — બંને અર્થ આ નક્ષત્રનું સ્વરૂપ કહે છે. વરુણ જળ, નિયમ અને ગુપ્ત સત્યનો દેવ છે; એ સજા આપે છે પણ ગુપ્ત રીતે, અને ઉપચાર પણ કરે છે. રાહુનાં ત્રણ નક્ષત્રોમાં ભેદ ઠળક છે: આર્દ્રાનો રાહુ તૂટી પડે છે, સ્વાતિનો રાહુ વળે છે, જ્યારે શતભિષાનો રાહુ એકલો બેસીને સંશોધન કરે છે. વર્તુળ ખાલી હોવું એ જ કહે છે કે આ નક્ષત્રમાં એક પ્રકારની એકલતા છે — ભીડમાં પણ સ્વતંત્ર રહેવાની વૃત્તિ.

પ્રથમ પાદથી ચતુર્થ પાદ — ખરો ભેદ

ચારેય પાદ કુંભમાં, નવાંશ ધનુ-મકર-કુંભ-મીન. પ્રથમ પાદ ધનુ નવાંશમાં; ગુરુને કારણે સંશોધનને તત્ત્વજ્ઞાનની બેઠક, ભણતર અને પરદેશની ખેંચ. બીજો પાદ મકર નવાંશમાં; શનિને કારણે સંયમ, લાંબા ગાળાનું આયોજન અને વહીવટી ક્ષમતા — શતભિષાનો સૌથી વ્યવહારુ પાદ. ત્રીજો પાદ કુંભ નવાંશમાં — શનિ પર શનિ અને રાશિ પણ કુંભ જ; અહીંનો જાતક સૌથી સ્વતંત્ર, સુધારાવાદી અને ટેક્નિકલ વૃત્તિનો, પણ એકલતા પણ સૌથી વધુ. ચોથો પાદ મીન નવાંશમાં; ગુરુને કારણે એ જ અંતર કરુણામાં બદલાય છે અને જાતક સેવા, ઉપચાર અને અધ્યાત્મ તરફ વળે છે. ત્રીજા પાદનો જાતક યંત્ર સુધારે છે, ચોથા પાદનો માણસ.

ગણ, યોનિ, નાડી અને વર્ણ — વ્યવહારમાં

ગણ રાક્ષસ, યોનિ અશ્વ એટલે ઘોડો (માદા), નાડી આદિ અને કુંભ રાશિને કારણે વર્ણ શૂદ્ર. અશ્વ યોનિનો વૈરી મહિષ એટલે ભેંસ યોનિ — એટલે હસ્ત અને સ્વાતિ સાથે યોનિમેલન નબળું પડે છે; અશ્વિની પણ અશ્વ યોનિનું હોવાથી શતભિષા–અશ્વિની જોડીનું યોનિકૂટ પૂરેપૂરું બેસે છે. આદિ નાડીને કારણે અશ્વિની, આર્દ્રા, પુનર્વસુ, ઉત્તરા ફાલ્ગુની, હસ્ત, જ્યેષ્ઠા, મૂળ, પૂર્વા ભાદ્રપદા સાથે નાડીદોષ આવે છે — એટલે અશ્વિની સાથે યોનિ બેસે છે પણ નાડી અટકે છે; આ ચોક્કસ વિરોધાભાસ ગુણ મિલાનમાં દેખાય છે.

વિંશોત્તરી દશાનો આરંભ

શતભિષા પર જન્મ થાય તો અઢાર વર્ષની રાહુ મહાદશાથી જીવન શરૂ થાય છે. આર્દ્રા અને સ્વાતિનો દશારંભ પણ રાહુનો જ, પણ અહીં રાશિ કુંભ — શનિની — હોવાથી રાહુની અસર વધુ અંતર્મુખ અને સંશોધન તરફ ઢળતી હોય છે. બાળપણમાં એકલતા, જુદી રુચિ કે સમવયસ્કો કરતાં અલગ માર્ગ એ સામાન્ય ચિત્ર છે. એ પૂરી થતાં સોળ વર્ષની ગુરુ મહાદશા આવે છે અને ત્યાંથી સમાજમાં સ્થાન મળવા લાગે છે.

વ્યવસાયની દિશા

'સો વૈદ્ય' અર્થને કારણે તબીબી સંશોધન, ઔષધનિર્માણ, વિષશાસ્ત્ર, પ્રયોગશાળા અને જાહેર આરોગ્ય સીધાં અનુકૂળ. વરુણના જળદેવત્વને કારણે જળશુદ્ધિકરણ, પર્યાવરણ અને દરિયાઈ વિજ્ઞાન પણ ફાવે. રાહુને કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, અવકાશ, જ્યોતિષ અને ગૂઢવિદ્યાની ખેંચ. એકલા ઊંડે ઊતરીને કામ કરવાની તક હોય ત્યાં આ જાતકો સૌથી સારું પરિણામ આપે છે.

લગ્ન અને જીવનસાથી

શતભિષા જાતકોને પોતાની જગ્યા જોઈએ છે અને સતત સંવાદની અપેક્ષા એમને થકવે છે; સાથીએ આ મોકળાશ આપવી પડે છે. સ્વતંત્ર વૃત્તિનો અને સમજદાર સાથી એમને પૂરક. અશ્વ–મહિષ યોનિવૈર, આદિ નાડીનો દોષ અને રાક્ષસગણ ગુણ મિલાનમાં જોવા. ગુપ્તતા રાખવાની ટેવ અતિરેકે પહોંચે તો સંબંધમાં અંતર પડે છે.

પ્રકૃતિ અને દિનચર્યા

કુંભ રાશિ પિંડી અને પગની ઘૂંટી સાથે જોડાયેલી; ઉપરાંત રાહુને કારણે એલર્જી અને ઊંઘની ફરિયાદ સંભવે છે. લાંબો સમય બેસી રહેવું, ઓછું પાણી અને ઉજાગરા ટાળવાં. નિયમિત ચાલવું, પ્રાણાયામ અને નક્કી સમયની ઊંઘ ઉપયોગી. પોતાનું નિદાન જાતે ન કરવું — ફરિયાદ હોય તો નિષ્ણાતની સલાહ લેવી.

ગુજરાતમાં પ્રચલિત ઉપાસના

આરોગ્ય અને ઔષધ સાથે ગુજરાતમાં જોડાયેલો આચાર એટલે ધનતેરસે થતું ધન્વંતરિ પૂજન, જે વૈદ્યો અને આયુર્વેદ સંસ્થાઓમાં આજેય પળાય છે. જળ અને ઉપચારના તત્ત્વ સાથે બંધબેસતું સ્થાન એટલે ગીરના જંગલમાં આવેલું તુલસીશ્યામ — જ્યાં ગરમ પાણીના કુદરતી કુંડ છે અને એ કુંડમાં સ્નાનને રોગનિવારક માનવામાં આવે છે. શતભિષા જાતકો માટે ધન્વંતરિ પૂજન, તુલસીશ્યામનાં દર્શન અને જન્મનક્ષત્રના દિવસે દર્દીઓને દવા કે હૉસ્પિટલમાં મદદ — આ સુસંગત ઉપાય. રાહુ માટે અડદનું દાન પ્રચલિત છે.