મૂળ નક્ષત્ર ફળ

મૂળ નક્ષત્ર — વિસ્તાર અને મૂળ સ્વરૂપ

મૂળ ધનુ રાશિમાં 0°00'થી 13°20' સુધી આખેઆખું બેસે છે. સ્વામી કેતુ, દેવતા નિર્ઋતિ અને પ્રતીક બાંધેલો મૂળિયાંનો ઝૂડો. કેતુનાં ત્રણેય નક્ષત્રોમાં મૂળની ભૂમિકા સાવ જુદી છે: અશ્વિનીનો કેતુ ભૂતકાળ વિના શરૂઆત કરે છે, મઘાનો કેતુ ભૂતકાળ વહે છે, અને મૂળનો કેતુ ભૂતકાળને મૂળમાંથી ઉખેડી નાખે છે. નિર્ઋતિ વિઘટનની દેવતા છે — જે જીર્ણ થયું એને હટાવવું એ એનું કામ. એટલે મૂળ જાતકોના જીવનમાં મૂળમાંથી ફેરફાર થાય છે: ગામ છૂટે છે, ધંધો બદલાય છે, જૂના સંબંધ પૂરા થાય છે અને નવા ઊભા થાય છે. ધનુ ગુરુની રાશિ હોવાથી આ વિઘટનને તત્ત્વજ્ઞાનની બેઠક મળે છે; નહીં તો આ અનુભવ કેવળ પીડાદાયક બની રહેત.

પ્રથમ પાદથી ચતુર્થ પાદ — ખરો ભેદ

ચારેય પાદ ધનુમાં, નવાંશ મેષ-વૃષભ-મિથુન-કર્ક. પ્રથમ પાદ મેષ નવાંશમાં; મંગળને કારણે સીધી ટક્કર, લડાયક વૃત્તિ અને જોખમ લેવાની તૈયારી. બીજો પાદ વૃષભ નવાંશમાં; શુક્રને કારણે વિઘટનના સ્વભાવને ભૌતિક સ્થિરતાની ખેંચ મળે છે — આ પાદના જાતકો પ્રમાણમાં વધુ સ્થિર જીવન જીવે છે. ત્રીજો પાદ મિથુન નવાંશમાં; બુધને કારણે સંશોધન, લેખન, વિશ્લેષણ અને માહિતીની શોધ. ચોથો પાદ કર્ક નવાંશમાં; ગુરુ કર્કમાં ઉચ્ચનો હોવાથી અને નવાંશસ્વામી ચંદ્ર હોવાથી અહીંનો જાતક વધુ નરમ, શ્રદ્ધાળુ અને ઉપચારક વૃત્તિનો હોય છે — મૂળનો સૌથી કૂણો પાદ. પ્રથમ પાદનો જાતક ઉખેડે છે, ચતુર્થ પાદનો ઉખડેલાને સંભાળે છે.

ગણ, યોનિ, નાડી અને વર્ણ — વ્યવહારમાં

ગણ રાક્ષસ, યોનિ શ્વાન એટલે કૂતરો (નર), નાડી આદિ અને ધનુ રાશિને કારણે વર્ણ ક્ષત્રિય. શ્વાન યોનિનો વૈરી મૃગ એટલે હરણ — એટલે અનુરાધા અને જ્યેષ્ઠા સાથે યોનિમેલન નબળું પડે છે; આર્દ્રા પણ શ્વાન યોનિનું હોવાથી મૂળ–આર્દ્રા જોડી ઉત્તમ. આદિ નાડીને કારણે અશ્વિની, આર્દ્રા, પુનર્વસુ, ઉત્તરા ફાલ્ગુની, હસ્ત, જ્યેષ્ઠા, શતભિષા, પૂર્વા ભાદ્રપદા સાથે નાડીદોષ આવે છે. શ્વાન યોનિ વફાદારી બતાવે છે — મૂળ જાતકો ગમે તેટલા તૂટે, માણસો સાથે પ્રામાણિક રહે છે.

વિંશોત્તરી દશાનો આરંભ

મૂળ પર જન્મ થાય તો સાત વર્ષની કેતુ મહાદશાથી જીવન શરૂ થાય છે. અશ્વિની અને મઘાનો દશારંભ પણ કેતુનો જ, પણ અહીંનો કેતુ ધનુ રાશિમાં — ગુરુના ઘરમાં — હોવાથી બાળપણમાં જ તત્ત્વજ્ઞાન, ધર્મ કે અલગપણાના સંસ્કાર થાય છે. એ પૂરી થતાં વીસ વર્ષની શુક્ર મહાદશા આવે છે. મૂળ નક્ષત્રમાં — ખાસ કરીને પ્રથમ પાદમાં — જન્મ થાય તો શાંતિ કરાવવાની પરંપરા ઘણાં કુટુંબોમાં છે; એ કરવી કે નહીં એ નિર્ણય કુળપુરોહિતની સલાહથી લેવો.

વ્યવસાયની દિશા

મૂળિયાંના પ્રતીકને કારણે વનૌષધિ, આયુર્વેદ, ઔષધનિર્માણ, વનસ્પતિશાસ્ત્ર અને ભૂમિ-સંશોધન સીધાં નીકળે છે. નિર્ઋતિના પ્રભાવે તપાસકામ, ન્યાયવૈદ્યક, દેવાવસૂલી, આપત્તિ-વ્યવસ્થાપન અને પુનર્વસન પણ ફાવે. કેતુને કારણે જ્યોતિષ, તંત્ર, ધ્યાનમાર્ગ અને તત્ત્વજ્ઞાનની ખેંચ. મૂળ સુધી જઈને કારણ શોધવાનું કામ જ્યાં જોઈએ ત્યાં આ જાતકો અતુલનીય ઠરે છે.

લગ્ન અને જીવનસાથી

મૂળ જાતકોના જીવનમાં મોટા ફેરફાર આવે છે અને સાથીએ એ ઝીલવા પડે છે; એટલે લવચીક, શ્રદ્ધાળુ અને ટેકો આપનારો સાથી એમને પૂરક. શ્વાન–મૃગ યોનિવૈર, આદિ નાડીનો દોષ અને રાક્ષસગણ ગુણ મિલાનમાં જોવા. મૂળ નક્ષત્ર વિશે સમાજમાં જે ડર છે એ ઘણી વાર અતિશયોક્તિભર્યો હોય છે — આખી કુંડળી જોઈને જ નિર્ણય લેવો, કેવળ નક્ષત્રનું નામ સાંભળીને પાત્ર નકારવું નહીં.

પ્રકૃતિ અને દિનચર્યા

ધનુ રાશિ સાથળ અને નિતંબ સાથે જોડાયેલી; ઉપરાંત વારંવારના ફેરફાર અને પ્રવાસથી આવતો થાક મુખ્ય પ્રશ્ન છે. નિયમિત ઊંઘ, પૂરતું પાણી, ચાલવું અને ધ્યાન ઉપયોગી. આહારમાં કઠોળ અને મૂળિયાંનાં શાકનો સમાવેશ પરંપરાએ સારો ગણાયો છે. ફરિયાદ વધે તો તબીબી સલાહ લેવી.

ગુજરાતમાં પ્રચલિત ઉપાસના

ગુજરાતમાં મૂળ શાંતિ, પિતૃકર્મ અને દોષનિવારણ માટેનું જાણીતું ક્ષેત્ર એટલે નર્મદા કિનારે વડોદરા પાસેનું ચાણોદ-કરનાળી — જ્યાં કુબેરેશ્વર મહાદેવ અને મલ્હારરાવ ઘાટ પર તર્પણ તથા શાંતિવિધિ સદીઓથી થાય છે. મૂળ જાતકો માટે ચાણોદમાં કુળપુરોહિતની સલાહથી મૂળ શાંતિ, નર્મદા સ્નાન અને જન્મનક્ષત્રના દિવસે વૃક્ષારોપણ સૌથી સુસંગત ઉપાય. કેતુ માટે ગણેશ ઉપાસના અને સંકષ્ટી ચતુર્થીનું વ્રત ગુજરાતમાં સર્વત્ર પ્રચલિત છે જ.