ધનિષ્ઠા નક્ષત્ર ફળ

ધનિષ્ઠા નક્ષત્ર — વિસ્તાર અને મૂળ સ્વરૂપ

ધનિષ્ઠા મકર રાશિમાં 23°20'થી શરૂ થઈને કુંભ રાશિમાં 6°40' સુધી જાય છે — બે પાદ મકરમાં, બે કુંભમાં. મૃગશીર્ષ અને ચિત્રાની જેમ આ પણ 2:2 વિભાજન અને ત્રણેયનો સ્વામી મંગળ જ. દેવતા અષ્ટ વસુ અને પ્રતીક મૃદંગ કે ડમરુ. વસુ એટલે સંપત્તિ — આઠ વસુઓના અધિપત્યને કારણે આ નક્ષત્ર સમૃદ્ધિનું ગણાય છે. પણ પ્રતીક વાદ્ય હોવું વધુ બોલકું છે: વાદ્યમાંથી નીકળતો નાદ તાલ પર આધારિત હોય છે, અને તાલ એટલે સમયની શિસ્ત. મંગળનાં ત્રણ નક્ષત્રોમાં ભેદ આ છે — મૃગશીર્ષનો મંગળ શોધે છે, ચિત્રાનો મંગળ ઘડે છે, ધનિષ્ઠાનો મંગળ લય પકડે છે. સંગીત, નૃત્ય અને સમૂહમાં કામ કરવાની ક્ષમતા આ નક્ષત્રની ખાસિયત છે.

પ્રથમ પાદથી ચતુર્થ પાદ — ખરો ભેદ

પ્રથમ બે પાદ મકરમાં, નવાંશ સિંહ અને કન્યા. સિંહ નવાંશમાં સૂર્યને કારણે નેતૃત્વ, પ્રસિદ્ધિ અને મંચની ખેંચ; કન્યા નવાંશમાં બુધને કારણે ટેક્નિકલ ચોકસાઈ, હિસાબ અને તાલની ગણિતીય સૂઝ. પછીના બે પાદ કુંભમાં, નવાંશ તુલા અને વૃશ્ચિક. તુલા નવાંશમાં શુક્રને કારણે કલા, સહજીવન અને સામાજિક સમાધાન; વૃશ્ચિક નવાંશમાં મંગળ પર મંગળ, એટલે તીવ્રતા, ગૂઢ અને સંશોધનની ધાર — ધનિષ્ઠાનો સૌથી તીક્ષ્ણ પાદ. વ્યવહારુ ભેદ એ કે પ્રથમ બે પાદની જન્મરાશિ મકર અને પછીના બેની કુંભ; બંને રાશિનો સ્વામી શનિ હોવા છતાં મકર પાદનો ભાર ભૌતિક સફળતા પર અને કુંભ પાદનો સામાજિક કાર્ય પર રહે છે.

ગણ, યોનિ, નાડી અને વર્ણ — વ્યવહારમાં

ગણ રાક્ષસ, યોનિ સિંહ (માદા), નાડી મધ્ય. વર્ણ મકર પાદમાં વૈશ્ય અને કુંભ પાદમાં શૂદ્ર. સિંહ યોનિનો વૈરી ગજ એટલે હાથી યોનિ — એટલે ભરણી અને રેવતી સાથે યોનિમેલન નબળું પડે છે; પૂર્વા ભાદ્રપદા પણ સિંહ યોનિનું હોવાથી એ જોડી ઉત્તમ. મધ્ય નાડીને કારણે ભરણી, મૃગશીર્ષ, પુષ્ય, પૂર્વા ફાલ્ગુની, ચિત્રા, અનુરાધા, પૂર્વાષાઢા, ઉત્તરા ભાદ્રપદા સાથે નાડીદોષ આવે છે. સિંહ યોનિ સ્વમાન બતાવે છે — ધનિષ્ઠા જાતકો ઓછપ સહન કરતા નથી.

વિંશોત્તરી દશાનો આરંભ

ધનિષ્ઠા પર જન્મ થાય તો સાત વર્ષની મંગળ મહાદશાથી જીવન શરૂ થાય છે અને તરત અઢાર વર્ષની રાહુ મહાદશા આવે છે. મૃગશીર્ષ અને ચિત્રાનો દશાક્રમ પણ આવો જ, પણ અહીંનો રાહુ શનિની રાશિમાં કામ કરતો હોવાથી એની અસર વધુ સંગઠિત હોય છે — ટેક્નોલોજી, યંત્રો, પરદેશની નોકરી કે મોટી સંસ્થામાં પ્રગતિ. કુંભ પાદના જાતકોને પછી આવતી શનિ મહાદશા ખાસ અગત્યની બને છે, કારણ કે એમની રાશિ જ શનિની છે.

વ્યવસાયની દિશા

વાદ્યના પ્રતીકને કારણે સંગીત, તાલવાદ્ય, નૃત્ય, ધ્વનિમુદ્રણ અને કાર્યક્રમ-વ્યવસ્થાપન સીધાં અનુકૂળ. અષ્ટ વસુના અધિપત્યને કારણે નાણાં, રોકાણ, સ્થાવર મિલકત અને ઝવેરાતના વેપારમાં પણ મોટી સફળતા. મંગળને કારણે ઇજનેરી, યંત્રનિર્માણ અને સંરક્ષણ દળ પણ ફાવે. સમૂહમાં લય જાળવીને કામ કરવાની ક્ષમતા આ જાતકોની ખરી મૂડી છે.

લગ્ન અને જીવનસાથી

ધનિષ્ઠા જાતકો કાર્યકુશળ હોય છે, પણ સ્વમાન ઘવાય તો પાછા હટતા નથી; સાથીએ આ સમજવું પડે છે. સમજદાર અને વખાણ કરનારો સાથી એમને પૂરક. સિંહ–ગજ યોનિવૈર, મધ્ય નાડીનો દોષ, રાક્ષસગણ અને પાદ પ્રમાણે બદલાતું ભકૂટ — આ ચારેય ગુણ મિલાનમાં જોવાં. કેટલીક પરંપરાઓમાં ધનિષ્ઠાના છેલ્લા ભાગ માટે ખાસ વિચારનો સંકેત છે; એ કુળપુરોહિતની સલાહથી જોવો.

પ્રકૃતિ અને દિનચર્યા

મકર પાદમાં ઘૂંટણ-સાંધા અને કુંભ પાદમાં પિંડી તથા પગની ઘૂંટી પર સામાન્ય ધ્યાન રાખવું. સતતની દોડાદોડ, ઠંડી અને અધૂરો આરામ ટાળવાં. નિયમિત કસરત, તેલમાલિશ અને સમયસર ઊંઘ ઉપયોગી. ફરિયાદ લાંબી ચાલે તો તબીબી સલાહ લેવી.

ગુજરાતમાં પ્રચલિત ઉપાસના

સમૃદ્ધિ અને હિસાબના તત્ત્વ સાથે ગુજરાતમાં સૌથી જીવંત આચાર એટલે બેસતા વર્ષે — કારતક સુદ એકમે — થતું ચોપડા પૂજન, જ્યારે વેપારીઓ નવા ચોપડા શરૂ કરીને લક્ષ્મીપૂજન કરે છે, અને એની પાછળ આવતી લાભ પાંચમ, જે ધંધો ફરી શરૂ કરવાનું શુભ મુહૂર્ત ગણાય છે. વિક્રમ સંવત ગુજરાતમાં કારતકથી શરૂ થાય છે એ પણ અહીં નોંધવા જેવું. ધનિષ્ઠા જાતકો માટે ચોપડા પૂજન, લાભ પાંચમે નવા કામનો આરંભ અને જન્મનક્ષત્રના દિવસે સંગીત-શિક્ષણ માટે મદદ — આ સુસંગત ઉપાય. મંગળ માટે મંગળવારે લાલ વસ્ત્રનું દાન પ્રચલિત છે.