મૃગશીર્ષ નક્ષત્ર ફળ

મૃગશીર્ષ નક્ષત્ર — વિસ્તાર અને મૂળ સ્વરૂપ

મૃગશીર્ષ વૃષભ રાશિમાં 23°20'થી શરૂ થઈને મિથુન રાશિમાં 6°40' સુધી જાય છે. બે પાદ વૃષભમાં અને બે મિથુનમાં — બરાબર વચ્ચેથી પડતું આ 2:2 વિભાજન નક્ષત્રચક્રમાં માત્ર ત્રણ નક્ષત્રોને મળ્યું છે. સ્વામી મંગળ, દેવતા સોમ અને પ્રતીક હરણનું મસ્તક. હરણ એટલે સતત સૂંઘતું, શોધતું, આગળ સરકતું પ્રાણી; મૃગજળનો પીછો એ જ આ નક્ષત્રની કેન્દ્રીય છબી છે. મંગળની ઊર્જા અહીં યુદ્ધ તરફ નહીં પણ શોધ તરફ વળે છે. સોમ એટલે અમૃત અને ચંદ્ર બંને — એટલે આ જાતકોની શોધવૃત્તિ કેવળ ભૌતિક નથી હોતી, એમાં રસ, સૌંદર્ય અને તૃપ્તિની ઝંખના ભળેલી હોય છે.

પ્રથમ પાદથી ચતુર્થ પાદ — ખરો ભેદ

પ્રથમ બે પાદ વૃષભમાં, નવાંશ અનુક્રમે સિંહ અને કન્યા. સિંહ નવાંશમાં સૂર્યને કારણે શોધ સાથે સ્વમાન જોડાય છે; કન્યા નવાંશમાં બુધને કારણે એ જ શોધ સૂક્ષ્મ વિગત, વિશ્લેષણ અને આરોગ્યસેવામાં ઊતરે છે. પછીના બે પાદ મિથુનમાં, નવાંશ તુલા અને વૃશ્ચિક. તુલા નવાંશમાં શુક્રને કારણે કલા, સૌંદર્ય, સંગીત અને સહજીવનની ખેંચ પ્રબળ; વૃશ્ચિક નવાંશમાં મંગળ પર મંગળ, એટલે સંશોધનની ટોકની તીવ્રતા, ગૂઢવિદ્યાનો શોખ અને ગુપ્તતા. વ્યવહારુ ભેદ એ કે પ્રથમ બે પાદની જન્મરાશિ વૃષભ અને પછીના બેની મિથુન — રાશિસ્વામી શુક્રમાંથી બુધ પર બદલાય છે અને પનોતીનો સમય પણ સાવ જુદો આવે છે.

ગણ, યોનિ, નાડી અને વર્ણ — વ્યવહારમાં

ગણ દેવ, યોનિ સર્પ (માદા), નાડી મધ્ય. વર્ણ પાદ પ્રમાણે બદલાય — વૃષભ પાદમાં વૈશ્ય અને મિથુન પાદમાં શૂદ્ર. સર્પ યોનિનો વૈરી નકુલ, એટલે ઉત્તરાષાઢા સાથેનું મેળાપક તપાસવું; રોહિણી પણ સર્પ યોનિનું હોવાથી મૃગશીર્ષ–રોહિણી જોડીનું યોનિમેલન ઉત્તમ બેસે છે. મધ્ય નાડીને કારણે ભરણી, પુષ્ય, પૂર્વા ફાલ્ગુની, ચિત્રા, અનુરાધા, પૂર્વાષાઢા, ધનિષ્ઠા, ઉત્તરા ભાદ્રપદા સાથે નાડીદોષ આવે છે. દેવગણને કારણે સ્વભાવ નરમ, પણ મંગળના સ્વામિત્વને લીધે ચીડ છુપાતી નથી.

વિંશોત્તરી દશાનો આરંભ

મૃગશીર્ષ પર જન્મ થાય તો સાત વર્ષની મંગળ મહાદશાથી જીવન શરૂ થાય છે. ટૂંકી દશા હોવાથી એ બાળપણમાં જ પૂરી થાય છે અને તરત અઢાર વર્ષની રાહુ મહાદશા આવે છે — એટલે ભણતરનાં અને કારકિર્દી ઘડવાનાં આખાં વર્ષો રાહુના હાથમાં જાય છે. મૃગશીર્ષ જાતકોની બેચેની, વારંવાર ક્ષેત્ર બદલવાની વૃત્તિ અને પરદેશની ખેંચ મોટે ભાગે આ લાંબી રાહુ દશામાંથી જ આવે છે.

વ્યવસાયની દિશા

શોધવૃત્તિને કારણે સંશોધન, સર્વેક્ષણ, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, પ્રવાસ ઉદ્યોગ અને પત્રકારત્વ અનુકૂળ. સોમના પ્રભાવે અત્તર, સુગંધ, વનૌષધિ અને પીણાં-ઉત્પાદનમાં પણ સફળતા. મંગળને કારણે ઇજનેરી, ભૂમાપન અને બાંધકામ પણ ફાવે. એક જ જગ્યાએ બેસી રહેવાનું કામ આ જાતકોને બાંધી શકતું નથી.

લગ્ન અને જીવનસાથી

મૃગશીર્ષ જાતકોને સાથી પાસેથી મોકળાશ જોઈએ છે; બંધન મુકાય તો સંબંધ તણાય છે. શંકાશીલ સ્વભાવનો સાથી અહીં ચાલતો નથી. ગુણ મિલાનમાં સર્પ–નકુલ વૈર, મધ્ય નાડીનો દોષ અને પાદ પ્રમાણે બદલાતું ભકૂટ — ત્રણેય તપાસવાં; પ્રથમ બે પાદનું અને છેલ્લા બે પાદનું ભકૂટ જુદું પડે છે.

પ્રકૃતિ અને દિનચર્યા

વૃષભ પાદમાં ગળું-ડોક અને મિથુન પાદમાં ખભા, હાથ તથા શ્વસનતંત્ર પર સામાન્ય ધ્યાન રાખવું. સતતની દોડાદોડ અને અધૂરો આરામ મુખ્ય પ્રશ્ન છે. પ્રાણાયામ, નિયમિત ઊંઘ અને જમવાના નક્કી સમય ઉપયોગી. તકલીફ વધે તો તબીબી તપાસ કરાવવી.

ગુજરાતમાં પ્રચલિત ઉપાસના

મૃગશીર્ષની દેવતા સોમ છે અને ગુજરાતમાં સોમનું સૌથી મોટું ક્ષેત્ર એટલે વેરાવળ પાસેનું સોમનાથ — બાર જ્યોતિર્લિંગમાં પ્રથમ, અને પુરાણકથા પ્રમાણે ચંદ્રે પોતે જ જેની સ્થાપના કરી. અરબી સમુદ્રના કિનારે ઊભેલા આ મંદિરમાં સોમવારે અને શ્રાવણમાં થતો અભિષેક ત્યાંની જીવંત પરંપરા છે. મૃગશીર્ષ જાતકો માટે સોમનાથનાં દર્શન, સોમવારનું વ્રત અને જન્મનક્ષત્રના દિવસે વનૌષધિ કે રોપાનું દાન સૌથી સુસંગત ઉપાય. મંગળ માટે મંગળવારે હનુમાનજીનાં દર્શન ગુજરાતમાં સર્વત્ર પ્રચલિત છે.