પુષ્ય નક્ષત્ર ફળ

પુષ્ય નક્ષત્ર — વિસ્તાર અને મૂળ સ્વરૂપ

પુષ્ય કર્ક રાશિમાં 3°20'થી 16°40' સુધીના ભાગમાં આખેઆખું બેસે છે. સ્વામી શનિ, દેવતા બૃહસ્પતિ અને પ્રતીક ગાયનું આંચળ. સત્તાવીસ નક્ષત્રોમાં પુષ્યને 'નક્ષત્રરાજ' કહેવાય છે અને એની પાછળ ચોક્કસ રચના છે: નક્ષત્રનો સ્વામી શનિ એટલે કર્તવ્ય, દેવતા ગુરુ એટલે જ્ઞાન અને રાશિ કર્ક એટલે ચંદ્રનું પોષણ — ત્રણેયનો એક જ જગ્યાએ સંગમ. એટલે જ મુહૂર્તશાસ્ત્રમાં પુષ્ય સૌથી શુભ ગણાય છે અને ગુરુ-પુષ્ય યોગમાં ખરીદી કરવાની ગુજરાતી પરંપરા મજબૂત છે. પણ લગ્ન માટે એ વર્જ્ય છે, કારણ કે એનો સ્વભાવ ભોગનો નહીં પણ સેવા અને સંયમનો છે. ગાયનું આંચળ સ્પષ્ટ કહે છે — પુષ્ય જાતક પોતાના માટે નહીં, બીજાને પોષવા માટે કામ કરે છે.

પ્રથમ પાદથી ચતુર્થ પાદ — ખરો ભેદ

ચારેય પાદ કર્કમાં, નવાંશ સિંહ-કન્યા-તુલા-વૃશ્ચિક. પ્રથમ પાદ સિંહ નવાંશમાં; સૂર્યને કારણે અહીં અધિકાર અને માન્યતાની અપેક્ષા આવે છે અને જાતક કુટુંબના વડાની ભૂમિકામાં શોભે છે. બીજો પાદ કન્યા નવાંશમાં; બુધને કારણે સેવાવૃત્તિ અત્યંત વિગતવાર બને છે — આરોગ્યસેવા, આહારશાસ્ત્ર, હિસાબ. ત્રીજો પાદ તુલા નવાંશમાં; શુક્રને કારણે સામાજિક ભાન, સૌંદર્યદૃષ્ટિ અને સમાધાન કરાવવાની આવડત. ચોથો પાદ વૃશ્ચિક નવાંશમાં; મંગળને કારણે એ જ સેવા તીવ્ર, ગૂઢ અને ક્યારેક હઠીલી બને છે — પુષ્યનો સૌથી ઊંડો પણ સૌથી ઓછો લવચીક પાદ. પ્રથમ પાદનો જાતક પોષે છે અને દેખાડે છે, ચતુર્થ પાદનો પોષે છે પણ દેખાડતો નથી.

ગણ, યોનિ, નાડી અને વર્ણ — વ્યવહારમાં

ગણ દેવ, યોનિ મેષ એટલે ઘેટો (નર), નાડી મધ્ય અને કર્ક રાશિને કારણે વર્ણ બ્રાહ્મણ. મેષ યોનિનો વૈરી વાનર યોનિ — એટલે પૂર્વાષાઢા અને શ્રવણ સાથે યોનિમેલન નબળું; કૃત્તિકા પણ મેષ યોનિનું હોવાથી પુષ્ય–કૃત્તિકા જોડીનું યોનિકૂટ પૂરેપૂરું બેસે છે. મધ્ય નાડીને કારણે ભરણી, મૃગશીર્ષ, પૂર્વા ફાલ્ગુની, ચિત્રા, અનુરાધા, પૂર્વાષાઢા, ધનિષ્ઠા, ઉત્તરા ભાદ્રપદા સાથે નાડીદોષ આવે છે. દેવગણ અને બ્રાહ્મણ વર્ણ બંનેને કારણે પુષ્ય જાતકોનું મેળાપક મોટા ભાગનાં પાત્રો સાથે સહેલાઈથી બેસે છે.

વિંશોત્તરી દશાનો આરંભ

પુષ્ય પર જન્મ થાય તો ઓગણીસ વર્ષની શનિ મહાદશાથી જીવન શરૂ થાય છે — વિંશોત્તરીની બીજા ક્રમની લાંબી દશા. નાનપણથી જવાબદારી માથે આવવી, વડીલોની સેવા કરવી પડવી કે આર્થિક ખેંચ અનુભવવી એ પુષ્ય જાતકોના બાળપણનું સામાન્ય ચિત્ર છે. એ પૂરી થતાં સત્તર વર્ષની બુધ મહાદશા આવે છે અને ત્યાંથી વ્યવહાર, વેપાર અને સંવાદ દ્વારા પ્રગતિ શરૂ થાય છે. શનિએ ઘડેલો સંયમ પછીના આખા જીવનમાં કામ લાગે છે.

વ્યવસાયની દિશા

આંચળના પ્રતીકને કારણે ડેરી, અન્નધાન્ય, આહારશાસ્ત્ર, બાળઉછેર અને નર્સિંગ સીધાં નીકળે છે. ગુરુ દેવતા હોવાથી અધ્યાપન, પુરોહિતકર્મ, કાઉન્સેલિંગ અને ધર્માદા સંસ્થાઓ પણ અનુકૂળ. શનિના સ્વામિત્વને કારણે સરકારી સેવા, વહીવટ, ખેતી અને સ્થાવર મિલકતમાં પણ સ્થિર સફળતા મળે છે.

લગ્ન અને જીવનસાથી

પુષ્ય જાતકો સાથી અને સાસરિયાં બંનેની દિલથી કાળજી લે છે; પણ સલાહ આપવાની ટેવ અતિરેકે પહોંચે તો સંબંધ ભારે થાય છે. મેષ–વાનર યોનિવૈર અને મધ્ય નાડીનો દોષ ગુણ મિલાનમાં જોવા. ખાસ નોંધવા જેવું — મુહૂર્તશાસ્ત્રમાં પુષ્ય નક્ષત્ર લગ્ન માટે વર્જ્ય ગણાય છે, પણ જન્મનક્ષત્ર પુષ્ય હોવું અને લગ્નનું મુહૂર્ત પુષ્યમાં હોવું એ સાવ જુદી બે વાત છે; એની ભેળસેળ ન કરવી.

પ્રકૃતિ અને દિનચર્યા

કર્ક રાશિ છાતી, પાચન અને જળતત્ત્વ સાથે જોડાયેલી; શનિને કારણે સંઘરવાની વૃત્તિ શરીરમાં પણ દેખાય છે. અપચો, વજનવધારો અને ભેગો થયેલો તણાવ એ રોજિંદી ફરિયાદ. સમયસર ભોજન, હળવો આહાર અને નિયમિત ચાલવું ઉપયોગી. મન મોકળું કરવાની ટેવ પાડવી; ફરિયાદ વધે તો તબીબી સલાહ લેવી.

ગુજરાતમાં પ્રચલિત ઉપાસના

ગુરુતત્ત્વ અને પોષણ સાથે ગુજરાતમાં બંધબેસતું સ્થાન એટલે અરવલ્લી જિલ્લાનું શામળાજી — મેશ્વો નદીના કિનારે આવેલું ગદાધર વિષ્ણુનું પ્રાચીન મંદિર, જ્યાં કારતકી પૂનમે ભરાતો મેળો આદિવાસી અને ગ્રામીણ ગુજરાતનું મોટું સંગમસ્થાન છે. પુષ્ય જાતકો માટે ગુરુવારનું વ્રત, શામળાજીનાં દર્શન અને ગૌસેવા સૌથી સુસંગત ઉપાય. શનિના સ્વામિત્વને કારણે શનિવારે વૃદ્ધ અને શ્રમજીવીઓને અન્નદાન કરવાનો સંકેત પણ આ જાતકોને ખાસ લાગુ પડે છે.