આજનું નક્ષત્ર — શ્રવણ

જ્યોતિષમાં 27 નક્ષત્ર છે. ચંદ્ર દરરોજ એક નક્ષત્રમાંથી બીજા નક્ષત્રમાં પ્રવેશ કરે છે. આજનું નક્ષત્ર એટલે ચંદ્ર અત્યારે જે નક્ષત્રમાં છે તે.

વ્યક્તિનું જન્મ નક્ષત્ર એટલે જન્મ સમયે ચંદ્ર જે નક્ષત્રમાં હતો તે. આજનું નક્ષત્ર તે દિવસનાં મુહૂર્ત અને ફળોને પ્રભાવિત કરે છે.

વિગતવાર નક્ષત્ર ફળ માટે: નક્ષત્ર ફળ →

રાશિચક્રના ત્રણસો સાઠ અંશને સત્તાવીસ સરખા ભાગમાં વહેંચીએ તો દરેક ભાગને તેર અંશ વીસ કળા મળે છે. એ જ એક નક્ષત્ર. ચંદ્ર દિવસમાં આશરે તેર અંશ ચાલતો હોવાથી લગભગ એક દિવસમાં એક નક્ષત્ર વટાવે છે. તિથિ સૂર્ય અને ચંદ્ર બંનેને સાથે જુએ છે, જ્યારે નક્ષત્ર માત્ર ચંદ્રનું સ્થાન માપે છે — આ જ બંને વચ્ચેનો પાયાનો ભેદ.

દરેક નક્ષત્રને ફરી ચાર ચરણમાં વહેંચેલું છે; એક ચરણ એટલે ત્રણ અંશ વીસ કળા. સત્તાવીસ નક્ષત્રનાં એકસો આઠ ચરણમાંથી નવમાંશ કુંડળી બને છે. બાળકનું નામાક્ષર, જન્મરાશિ અને દશાબળ એ બધું જન્મ સમયે ચંદ્ર કયા નક્ષત્રના કયા ચરણમાં હતો તેના પર આધારિત છે.

• અશ્વિની — ચિહ્ન ઘોડાનું માથું, દેવતા અશ્વિનીકુમાર. દવા, પ્રવાસ અને ઝડપથી પતાવવાનાં કામ માટે.
• ભરણી — ચિહ્ન યોનિ, દેવતા યમ. કઠોર નિર્ણય માટે; માંગલિક કાર્યોમાં વર્જ્ય.
• કૃત્તિકા — ચિહ્ન જ્વાળા, દેવતા અગ્નિ. અગ્નિ સંબંધી કામ, શુદ્ધિકરણ અને છેદન માટે.
• રોહિણી — ચિહ્ન બળદગાડું, દેવતા બ્રહ્મા. વાસ્તુપ્રવેશ, વાવણી અને લાંબા રોકાણ માટે શ્રેષ્ઠ.
• મૃગશીર્ષ — ચિહ્ન હરણનું માથું, દેવતા ચંદ્ર. શોધખોળ, સંશોધન અને ટૂંકા પ્રવાસ માટે.
• આર્દ્રા — ચિહ્ન આંસુનું ટીપું, દેવતા રુદ્ર. જૂનું તોડીને નવું ઊભું કરવાનાં કામ માટે.
• પુનર્વસુ — ચિહ્ન ભાથો, દેવતા અદિતિ. ફરી શરૂઆત, પરત ફરવું અને ભણતર માટે.
• પુષ્ય — ચિહ્ન ગાયનું આંચળ, દેવતા બૃહસ્પતિ. બધાં શુભ કાર્યોમાં શ્રેષ્ઠ; ફક્ત લગ્ન માટે વર્જ્ય.
• આશ્લેષા — ચિહ્ન વીંટળાયેલો સાપ, દેવતા નાગ. મંત્રસાધના અને ગુપ્ત કામ માટે.
• મઘા — ચિહ્ન સિંહાસન, દેવતા પિતૃઓ. શ્રાદ્ધ, તર્પણ અને પૂર્વજોના સ્મરણ માટે.
• પૂર્વા ફાલ્ગુની — ચિહ્ન પલંગનો આગળનો ભાગ, દેવતા ભગ. આરામ, કળા અને પ્રેમ સંબંધી કામ માટે.
• ઉત્તરા ફાલ્ગુની — ચિહ્ન પલંગનો પાછળનો ભાગ, દેવતા અર્યમા. લગ્ન, કરાર અને સ્થિર કામ માટે.
• હસ્ત — ચિહ્ન હથેળી, દેવતા સવિતા. હસ્તકળા, વેપાર અને નવું શીખવા માટે.
• ચિત્રા — ચિહ્ન મોતી, દેવતા ત્વષ્ટા. ડિઝાઇન, ઘરેણાં અને બાંધકામ માટે.
• સ્વાતિ — ચિહ્ન પવનમાં ડોલતું અંકુર, દેવતા વાયુ. વેપાર, પ્રવાસ અને સ્વતંત્ર ધંધા માટે.
• વિશાખા — ચિહ્ન તોરણ, દેવતા ઇન્દ્રાગ્નિ. ધ્યેયસિદ્ધિ અને સ્પર્ધા માટે.
• અનુરાધા — ચિહ્ન કમળ, દેવતા મિત્ર. મિત્રતા, સહકાર અને સંગઠન માટે.
• જ્યેષ્ઠા — ચિહ્ન છત્ર, દેવતા ઇન્દ્ર. સત્તા અને રક્ષણ સંબંધી કામ માટે; ગંડાંત સંધિની સાવધાની જરૂરી.
• મૂળ — ચિહ્ન મૂળનો ઝૂડો, દેવતા નિરૃતિ. મૂળિયાંની દવા અને ઊંડા સંશોધન માટે.
• પૂર્વાષાઢા — ચિહ્ન પંખો, દેવતા જળદેવતા. જળ સંબંધી કામ અને વિવાદમાં જીત માટે.
• ઉત્તરાષાઢા — ચિહ્ન હાથીનો દાંત, દેવતા વિશ્વેદેવ. લાંબા ટકનારા વિજય અને સંસ્થાની સ્થાપના માટે.
• શ્રવણ — ચિહ્ન ત્રણ પગલાં, દેવતા વિષ્ણુ. અભ્યાસ, જનોઈ અને શાસ્ત્રશ્રવણ માટે.
• ધનિષ્ઠા — ચિહ્ન મૃદંગ, દેવતા અષ્ટ વસુ. સંગીત, સંપત્તિ અને જાહેર કામ માટે.
• શતભિષા — ચિહ્ન વર્તુળ, દેવતા વરુણ. વૈદક, ગુપ્ત જ્ઞાન અને શોધ માટે.
• પૂર્વા ભાદ્રપદ — ચિહ્ન પલંગનો આગળનો પાયો, દેવતા અજ એકપાદ. તપ અને કઠોર સાધના માટે.
• ઉત્તરા ભાદ્રપદ — ચિહ્ન પલંગનો પાછળનો પાયો, દેવતા અહિર્બુધ્ન્ય. શાંતિ, દાન અને ગંભીર કામ માટે.
• રેવતી — ચિહ્ન માછલી, દેવતા પૂષા. પ્રવાસનો આરંભ, વેપાર અને કામ પૂરું કરવા માટે.

મુહૂર્તશાસ્ત્રમાં નક્ષત્રોને કામના સ્વભાવ પ્રમાણે સાત જૂથમાં વહેંચવામાં આવે છે. કયું કામ કયા દિવસે શરૂ કરવું તે આ વહેંચણી પરથી નક્કી થાય છે.

• ધ્રુવ અથવા સ્થિર — રોહિણી, ઉત્તરા ફાલ્ગુની, ઉત્તરાષાઢા, ઉત્તરા ભાદ્રપદ. લાંબું ટકે તેવાં કામ: વાસ્તુપ્રવેશ, પાયો નાખવો, વૃક્ષારોપણ.
• ચર અથવા ચંચળ — સ્વાતિ, પુનર્વસુ, શ્રવણ, ધનિષ્ઠા, શતભિષા. પ્રવાસ, વાહન ખરીદી અને સ્થળાંતર માટે.
• ઉગ્ર અથવા ક્રૂર — ભરણી, મઘા, પૂર્વા ફાલ્ગુની, પૂર્વાષાઢા, પૂર્વા ભાદ્રપદ. હિંમતનાં કામ; માંગલિક પ્રસંગોમાં ટાળવામાં આવે છે.
• મિશ્ર અથવા સાધારણ — કૃત્તિકા, વિશાખા. અગ્નિકાર્ય અને રોજિંદાં કામ માટે.
• ક્ષિપ્ર અથવા લઘુ — અશ્વિની, પુષ્ય, હસ્ત, અભિજિત. ઝડપથી પતે તેવાં કામ, દવા અને કળા.
• મૃદુ અથવા મૈત્ર — મૃગશીર્ષ, ચિત્રા, અનુરાધા, રેવતી. લગ્ન, ઘરેણાં, વસ્ત્ર અને મિત્રતાનાં કામ.
• તીક્ષ્ણ અથવા દારુણ — આર્દ્રા, આશ્લેષા, જ્યેષ્ઠા, મૂળ. મંત્રોપદેશ, શસ્ત્રક્રિયા અને કઠોર નિર્ણય.

દિવસનું નક્ષત્ર જાણ્યા પછી ત્રણ કામ થઈ શકે. પહેલું, તે નક્ષત્રનો વર્ગ જોઈને આજે કયું કામ શરૂ કરવું તે નક્કી કરવું. બીજું, પોતાના જન્મ નક્ષત્રથી આજનું નક્ષત્ર કેટલામું છે તે ગણીને તારાબળ કાઢવું — જન્મ, સંપત, વિપત, ક્ષેમ, પ્રત્યરિ, સાધક, વધ, મૈત્ર અને પરમ મૈત્ર એ નવ તારા ફરી ફરી આવે છે. ત્રીજું, આજે ચંદ્રાષ્ટમ છે કે નહીં તે તપાસવું.

નક્ષત્ર એકલું સારું હોય તોપણ તે દિવસની તિથિ અને કરણ ભળે ત્યારે જ મુહૂર્ત પૂરું થાય છે. નક્ષત્ર ફળ, આજની તિથિ અને ચંદ્રાષ્ટમ પાનાં સાથે જોવાં એ જ સાચી રીત છે.