🔯 મારી રાશિ કઈ?

ઘણા વાચકોને મૂંઝવણ થાય છે કે અખબારના રાશિફળમાં આવતી રાશિ કઈ છે અને પંડિતજી કહે છે તે કઈ. આનું કારણ એ છે કે એક જ કુંડળીમાં ત્રણ જુદી જુદી રાશિ હોય છે અને ત્રણેયનું કામ અલગ છે.

ચંદ્ર રાશિ એટલે જન્મ સમયે ચંદ્ર જે રાશિમાં હોય તે. ભારતીય પરંપરામાં આ જ મુખ્ય રાશિ ગણાય છે. મન, લાગણી, સ્વભાવ અને દૈનિક ફલાદેશ — બધું આના પરથી જોવાય. શનિની પનોતી કઈ રાશિને ચાલે છે તે પણ ચંદ્ર રાશિ પરથી જ નક્કી થાય. અમારી સાઇટના આજના રાશિફળ અને માસિક રાશિફળ બંને ચંદ્ર રાશિ પર આધારિત છે.

સૂર્ય રાશિ એટલે જન્મ સમયે સૂર્ય જે રાશિમાં હોય તે. પશ્ચિમી જ્યોતિષ આના પર ચાલે છે. અહીં એક મહત્ત્વની બાબત ધ્યાનમાં રાખવી — વૈદિક પદ્ધતિ નિરયન છે અને પશ્ચિમી પદ્ધતિ સાયન. બંને વચ્ચે અયનાંશનો આશરે ૨૪ અંશનો તફાવત હોવાથી એક જ વ્યક્તિની સૂર્ય રાશિ બંને પદ્ધતિમાં જુદી આવે તે સ્વાભાવિક છે.

લગ્ન એટલે જન્મ સમયે પૂર્વ ક્ષિતિજ પર જે રાશિ ઊગતી હોય તે. શરીર, આયુષ્ય, વ્યક્તિત્વ અને જીવનની એકંદર દિશા લગ્ન પરથી જોવાય છે. લગ્ન દર બે કલાકે બદલાય છે, એટલે તેને માટે જન્મનો ચોક્કસ સમય જરૂરી છે. જોડિયાં ભાઈ-બહેનની રાશિ એક હોવા છતાં લગ્ન જુદું હોઈ શકે — અને એટલે જ તેમનાં જીવન જુદાં ચાલે છે.

ગુજરાતમાં નામકરણની જૂની પરંપરા આ જ ગણિત પર ઊભી છે. જન્મ પછી કુટુંબના ગોર મહારાજ પંચાંગ જોઈને નક્ષત્ર અને ચરણ કાઢે, તેના પરથી નામનો પહેલો અક્ષર નક્કી કરે અને એ અક્ષરથી શરૂ થતું ‘રાશિ નામ’ રાખવામાં આવે. વ્યવહારમાં ભલે બીજું નામ ચાલતું હોય, પણ ધાર્મિક વિધિ, સંકલ્પ અને લગ્નની કંકોતરીમાં આજે પણ એ રાશિ નામ જ વપરાય છે. વિક્રમ સંવત પ્રમાણે ચાલતાં ગુજરાતી પંચાંગોમાં દરેક તિથિ સામે તે દિવસનું નક્ષત્ર છાપેલું હોય છે, એટલે વડીલો પાસે જન્મની તારીખ હોય તો પણ નક્ષત્ર પાછળથી કાઢી શકાય છે.

એક વ્યવહારુ સૂચન — જન્મ સમય ચોક્કસ ન હોય તો રાશિ બદલાઈ જવાની શક્યતા રહે છે, કારણ કે ચંદ્ર સવા બે દિવસમાં એક રાશિ પૂરી કરે છે અને એક નક્ષત્ર માંડ એક દિવસ ચાલે છે. જન્મના દિવસે જો ચંદ્રે રાશિ બદલી હોય, તો સવારે જન્મેલા અને સાંજે જન્મેલા બાળકની રાશિ જુદી આવે. તેથી હોસ્પિટલનો દાખલો કે જન્મ પ્રમાણપત્રનો સમય જ પ્રમાણભૂત માનવો.