☸ જન્મ વિગતો | Birth Details
📖 લગ્ન, રાશિ અને નક્ષત્ર — ત્રણેમાં ફરક શું?
"મારી રાશિ કઈ" એવું પૂછતી વખતે મોટાભાગના લોકો જન્મના અંગ્રેજી મહિના પરથી નક્કી થતી સૂર્ય રાશિ સમજે છે — એ પશ્ચિમી પદ્ધતિ છે. ગુજરાતી જ્યોતિષમાં "રાશિ" એટલે ચંદ્ર રાશિ: તમે જન્મ્યા તે ક્ષણે ચંદ્ર જે રાશિમાં હતો તે જ તમારી રાશિ. દૈનિક રાશિફળ, માસિક ફળ, વાર્ષિક ફળ, સાડાસાતી, પનોતી — આ બધું આ જ ચંદ્ર રાશિ પર કહેવાય છે.
લગ્ન આનાથી અલગ છે — જન્મની ક્ષણે પૂર્વ ક્ષિતિજ પર ઊગી રહેલી રાશિ એટલે લગ્ન. પૃથ્વી દિવસમાં એક વાર પોતાની ધરી પર ફરે છે તેથી બારેય રાશિઓ એક જ દિવસમાં ઊગે છે; સરેરાશ બે કલાકે લગ્ન બદલાય છે. જન્મ સમય પાંચ મિનિટ ખોટો હોય તો પણ લગ્ન બદલાઈ શકે તેનું આ જ કારણ. કુંડળી તપાસતી વખતે બારેય ભાવ લગ્નથી જ ગણાય છે, તેથી વ્યક્તિગત ફળ માટે લગ્ન જ પાયો છે. જૂની પેઢી જન્મ સમય "ઘડી-પળ" પદ્ધતિમાં નોંધતી; એવી નોંધ હોય તો તે જ્યોતિષીને બતાવીને આધુનિક સમયમાં ફેરવી લેવી સૌથી ચોક્કસ.
નક્ષત્ર એટલે ચંદ્ર તે વખતે જે ૨૭ નક્ષત્ર-ખંડમાંના એકમાં હતો તે. દરેક નક્ષત્ર ૧૩ અંશ ૨૦ કળા જેટલું; તેના જ ચાર ભાગ એટલે ચરણ કે પાદ. મહાદશા-અંતરદશાનો કાળ ગણવો, નામકરણનો અક્ષર નક્કી કરવો, લગ્ન માટે ગુણ મેળવવા — બધું નક્ષત્ર અને ચરણ પર જ આધારિત છે. ગુજરાતમાં જન્મ નક્ષત્રના દિવસે કુળદેવીની પૂજા કરવાની પ્રથા આ જ નક્ષત્ર પર ચાલે છે.
આ પરિણામ કેવી રીતે વાંચવું: આ કૅલ્ક્યુલેટર નિરયન (સાયન નહીં) પદ્ધતિથી, લાહિરી અયનાંશ વાપરીને ગણતરી કરે છે — ભારતીય પંચાંગોની આ જ પ્રમાણભૂત રીત છે. મર્યાદાઓ પ્રામાણિકપણે કહેવી જોઈએ: જન્મ સમય હૉસ્પિટલના રેકૉર્ડને બદલે યાદદાસ્તથી આપ્યો હોય તો લગ્ન ખોટું પડી શકે; સંધિકાળમાં (એક રાશિ પૂરી થઈને બીજી શરૂ થવાની ક્ષણ પાસે) જન્મેલા માટે જ્યોતિષીની પ્રત્યક્ષ ચકાસણી જરૂરી છે. નાનાં ગામોના અક્ષાંશ-રેખાંશ નજીકના શહેરના લેવાતા હોવાથી થોડી કળાનો ફેર આવી શકે.
ત્રણેય જાણ્યા પછીનું આગલું પગલું — મફત સંપૂર્ણ કુંડળી કાઢીને ગ્રહ સ્થિતિ, દશા-અંતરદશા અને નવમાંશ જુઓ. તમારી રાશિનું સામાન્ય ફળ અને આજનું રાશિફળ અલગ પાનાં પર છે. માત્ર રાશિ જોઈતી હોય તો મારી રાશિ કઈ પાનું પણ વાપરી શકાય.