આજનું કરણ — કૌલવ

કરણ એટલે તિથિનો અડધો ભાગ. એક ચાંદ્રમાસમાં 60 કરણ હોય છે. તેમના 11 પ્રકાર છે — 4 સ્થિર અને 7 ચર.

કરણના પ્રકાર

સ્થિર કરણ — 4: શકુનિ, ચતુષ્પાદ, નાગ, કિંસ્તુઘ્ન. આ મહિનામાં એક જ વાર આવે છે.

ચર કરણ — 7: બવ, બાલવ, કૌલવ, તૈતિલ, ગર, વણિજ, વિષ્ટિ. આ વારંવાર આવે છે.

વિષ્ટિ (ભદ્રા) કરણ અશુભ ગણાય છે. બાકીનાં કરણ સામાન્ય રીતે શુભ કે મધ્યમ હોય છે.

એક તિથિનો બરાબર અડધો ભાગ એટલે એક કરણ. એટલે કે સૂર્ય અને ચંદ્ર વચ્ચેનું અંતર છ અંશ વધે તેટલો સમય. ચાંદ્ર માસમાં ત્રીસ તિથિ હોવાથી સાઠ કરણ થાય છે. પંચાંગનાં પાંચ અંગોમાં સૌથી સૂક્ષ્મ કાળવિભાજન આ જ છે — સરેરાશ દસથી તેર કલાક જ ટકતું ઘટક.

સાઠ કરણનાં સાઠ જુદાં નામ નથી; નામ ફક્ત અગિયાર છે. તેમાં સાત ચક્રની જેમ ફરી ફરી આવતાં ચર કરણ અને ચાર મહિનામાં એક જ વાર આવતાં સ્થિર કરણ. દિવસના પહેલા અડધા ભાગમાં અને બીજા અડધા ભાગમાં જુદાં કરણ આવી શકતાં હોવાથી પંચાંગમાં ઘણી વાર બે કરણ સાથે લખેલાં હોય છે.

ચર કરણ — સાત. સુદ એકમના ઉત્તરાર્ધથી આ આઠ વાર ચક્રાકારે ફરે છે.

• બવ — ચિહ્ન સિંહ. નવા સાહસ અને લાંબું ચાલનારાં કામ માટે ઉત્તમ.
• બાલવ — ચિહ્ન વાઘ. અભ્યાસ, જનોઈ અને સરકારી કામ માટે.
• કૌલવ — ચિહ્ન ભૂંડ. મિત્રતા, લગ્ન, ભાગીદારી અને સંબંધ મજબૂત કરવા માટે.
• તૈતિલ — ચિહ્ન ગધેડું. બાંધકામ, ઘર બનાવવું અને સ્થાવર મિલકતના વ્યવહાર માટે.
• ગર — ચિહ્ન હાથી. ખેતી, વાવણી અને જમીન સંબંધી કામ માટે.
• વણિજ — ચિહ્ન ગાય. વેપાર, હિસાબ ચૂકતે કરવો અને નાણાકીય વ્યવહાર માટે.
• વિષ્ટિ — ચિહ્ન કૂકડો. તેને જ ભદ્રા કહે છે; શુભ કાર્યોમાં વર્જ્ય.

સ્થિર કરણ — ચાર. આ ચાંદ્ર માસની સંધિએ એક જ વાર આવે છે. વદ ચૌદસના ઉત્તરાર્ધમાં શકુનિ, અમાસના પૂર્વાર્ધમાં ચતુષ્પાદ, ઉત્તરાર્ધમાં નાગ અને સુદ એકમના પૂર્વાર્ધમાં કિંસ્તુઘ્ન. શકુનિ મંત્રસાધના અને ઔષધ માટે, ચતુષ્પાદ પિતૃકર્મ અને ગૌદાન માટે, નાગ સર્પપૂજા અને વ્રત માટે તથા કિંસ્તુઘ્ન બધાં શુભ કાર્યો માટે અનુકૂળ ગણાય છે.

અગિયાર કરણમાંથી ફક્ત વિષ્ટિને જ વર્જ્ય ગણવામાં આવે છે. આ સૂર્યની પુત્રી અને શનિની બહેન ભદ્રાદેવીનો સમય છે એવી પુરાણકથા છે. એક ચાંદ્ર માસમાં આઠ વાર વિષ્ટિ આવે છે — એટલે લગભગ ત્રણ દિવસે એક વાર.

ભદ્રા હંમેશાં એકસરખી અશુભ હોતી નથી એ ધ્યાનમાં રાખવા જેવું છે. ભદ્રા સ્વર્ગમાં કે પાતાળમાં હોય તો પૃથ્વી પરના લોકોને દોષ ઓછો; તે ભૂલોકમાં વસતી હોય ત્યારે જ પૂરેપૂરી વર્જ્ય છે એમ મુહૂર્ત ગ્રંથો કહે છે. ચંદ્ર મેષ, વૃષભ, મિથુન કે વૃશ્ચિક રાશિમાં હોય ત્યારે ભદ્રા ભૂલોકમાં હોય છે.

લગ્ન, વાસ્તુપ્રવેશ, અન્નપ્રાશન, નવી દુકાન ખોલવી અને પ્રવાસનો આરંભ — આ કામો વિષ્ટિમાં ટાળવામાં આવે છે. પરંતુ શસ્ત્રક્રિયા, અદાલતી કામકાજ, વિવાદનું સમાધાન અને શસ્ત્ર સંબંધી કામોમાં આ કરણનો દોષ નથી એવો પરંપરાનો મત છે.

તિથિ, નક્ષત્ર અને યોગ દિવસનો એકંદર સ્વભાવ કહે છે, જ્યારે કરણ તે દિવસનો ચોક્કસ અડધો ભાગ ચીંધે છે. તેથી જ સૂક્ષ્મ મુહૂર્ત નક્કી કરતી વખતે છેલ્લે તપાસવામાં આવતું અંગ કરણ છે.

વ્યવહારમાં, તિથિ અને નક્ષત્ર અનુકૂળ હોય તેવા દિવસનો કયો અડધો ભાગ પસંદ કરવો એ પ્રશ્નનો જવાબ કરણ આપે છે. સવારે વિષ્ટિ અને સાંજે બવ હોય તો પ્રસંગ સાંજ તરફ ખસેડવામાં આવે છે. આજનું પંચાંગ, આજનો યોગ અને શુભ મુહૂર્ત પાનાં પણ સાથે જુઓ.