કૃત્તિકા નક્ષત્ર ફળ

કૃત્તિકા નક્ષત્ર — વિસ્તાર અને મૂળ સ્વરૂપ

કૃત્તિકા પહેલું બે રાશિમાં વહેંચાયેલું નક્ષત્ર છે. એનો એક પાદ મેષ રાશિમાં 26°40'થી 30°00' સુધી છે અને બાકીના ત્રણ પાદ વૃષભ રાશિમાં 0°00'થી 10°00'. એક પાદ એક રાશિમાં અને ત્રણ બીજીમાં — આ 1:3 વિભાજન અગત્યનું છે, કારણ કે એને લીધે એક જ નક્ષત્રમાં જન્મેલી બે વ્યક્તિની જન્મરાશિ, રાશિસ્વામી અને પનોતીનો સમય સાવ જુદો પડે છે. સ્વામી સૂર્ય, દેવતા અગ્નિ, પ્રતીક ધારદાર છરી અને જ્વાળા. અગ્નિનું કામ બાળવાનું નહીં પણ જુદું પાડવાનું છે — સોનામાંથી મેલ કાઢવાનું. કૃત્તિકા જાતકની ટીકા દુખાવે છે, પણ એ નાશ કરવા માટે નથી હોતી; એ શુદ્ધ કરવા માટે હોય છે. કાર્તિકેયને દૂધ પાનારી છ કૃત્તિકા માતાઓ આ પોષણ-અને-ઘડતરની જોડી જ બતાવે છે.

પ્રથમ પાદથી ચતુર્થ પાદ — ખરો ભેદ

પ્રથમ પાદ મેષમાં, નવાંશ ધનુ; મંગળની રાશિ અને ગુરુનો નવાંશ ભેગા થવાથી અહીં સિદ્ધાંતનિષ્ઠ, સ્પષ્ટવક્તા અને ભણાવવાનો શોખ ધરાવતો જાતક ઘડાય છે. બાકીના ત્રણ પાદ વૃષભમાં અને ત્યાં સૂર્ય જુદી રીતે વર્તે છે. બીજા પાદનો નવાંશ મકર; શનિને કારણે મહેનતુ, ધીમી પણ અખંડ મહેનત. ત્રીજા પાદનો નવાંશ કુંભ; શનિની જ બીજી રાશિ હોવાથી સામાજિક ભાન, સંગઠન અને સુધારાવાદી વલણ. ચોથા પાદનો નવાંશ મીન; ગુરુને કારણે એ જ ધાર કરુણામાં ઓગળે છે અને જાતક અધ્યાત્મ તરફ વળે છે. સૌથી મોટો વ્યવહારુ ભેદ એ કે પ્રથમ પાદના જાતકની જન્મરાશિ મેષ અને બાકીના ત્રણની વૃષભ — એટલે પનોતી, ચંદ્રાષ્ટમ અને ગોચરફળ ત્રણેય જુદાં.

ગણ, યોનિ, નાડી અને વર્ણ — વ્યવહારમાં

ગણ રાક્ષસ, યોનિ મેષ એટલે ઘેટી (માદા), નાડી અંત્ય. વર્ણ પાદ પ્રમાણે બદલાય છે — પ્રથમ પાદમાં મેષ રાશિને કારણે ક્ષત્રિય અને પછીના ત્રણ પાદમાં વૃષભને કારણે વૈશ્ય; એક જ નક્ષત્રમાં વર્ણકૂટ બદલાય એવાં ગણ્યાંગાંઠ્યાં નક્ષત્રોમાં આ એક છે. મેષ યોનિનો વૈરી વાનર યોનિ, એટલે પૂર્વાષાઢા અને શ્રવણ સાથે યોનિમેલન નબળું. અંત્ય નાડીને કારણે રોહિણી, આશ્લેષા, મઘા, સ્વાતિ, વિશાખા, ઉત્તરાષાઢા, શ્રવણ, રેવતી સાથે નાડીદોષ આવે છે. રાક્ષસગણ 'ખરાબ' નથી — એ સ્વતંત્ર, નિયમ તોડનારો અને ક્યારેક એકલો હોય છે; દેવગણના પાત્ર સાથે મેળવતી વખતે આ ભેદ ધ્યાનમાં લેવો.

વિંશોત્તરી દશાનો આરંભ

કૃત્તિકા પર જન્મ થાય તો સૂર્ય મહાદશાથી જીવન શરૂ થાય છે અને સૂર્યની આખી મહાદશા માત્ર છ વર્ષની — વિંશોત્તરીની સૌથી ટૂંકી. એ વહેલી પૂરી થઈને દસ વર્ષની ચંદ્ર મહાદશા આવે છે, એટલે કૃત્તિકા જાતકનાં બાળવર્ષો સૂર્ય-ચંદ્ર એ બે પ્રકાશમાન ગ્રહોની દશામાં જાય છે. ઉત્તરા ફાલ્ગુની અને ઉત્તરાષાઢા પણ સૂર્યનાં જ નક્ષત્રો છે અને દશારંભનો આ છ વર્ષનો તબક્કો ત્રણેયને સરખો છે, પણ રાશિભેદને કારણે આગળનો દશાક્રમ જુદો ફળે છે.

વ્યવસાયની દિશા

છરીનું પ્રતીક અને અગ્નિનું સ્વામિત્વ — એમાંથી શસ્ત્રક્રિયા, ધાતુકામ, વેલ્ડિંગ, પાકશાસ્ત્ર, ભઠ્ઠી-ઉદ્યોગ અને સંરક્ષણ દળ નીકળે છે. ટીકાત્મક નજરને કારણે સંપાદન, પરીક્ષણ, ગુણવત્તા નિયંત્રણ અને ઓડિટમાં પણ આ જાતકો ચમકે છે. વૃષભ પાદના જાતકો અન્નપ્રક્રિયા, ડેરી અને સોનીકામ તરફ વધુ વળે છે.

લગ્ન અને જીવનસાથી

સ્પષ્ટ બોલવું એ કૃત્તિકાનો ગુણ છે અને ગૃહસ્થજીવનનું સૌથી મોટું જોખમ પણ એ જ. શબ્દોની ધાર ઓછી કરાય તો સંબંધ ટકે છે. મેષ-વૈર, અંત્ય નાડી અને રાક્ષસગણ — આ ત્રણ મુદ્દા ગુણ મિલાનમાં જોવા; પ્રથમ પાદના જાતકનું ભકૂટ બાકીના ત્રણ કરતાં જુદું પડે છે એ પણ ભૂલવું નહીં.

પ્રકૃતિ અને દિનચર્યા

પ્રથમ પાદમાં માથું અને આંખ, પછીના પાદમાં ગળું, ડોક અને અવાજ — આના પર સામાન્ય ધ્યાન રાખવું. અગ્નિતત્ત્વ પ્રબળ હોવાથી અતિ તીખો આહાર અને ઉજાગરા ટાળવા. ઠંડું પાણી, છાશ, સમયસર ભોજન અને ગુસ્સા પર કાબૂ — આટલી શિસ્ત પણ પૂરતી. ફરિયાદ હોય તો નિષ્ણાતની સલાહ લેવી.

ગુજરાતમાં પ્રચલિત ઉપાસના

કૃત્તિકા સાથે સીધો જોડાયેલો ગુજરાતી પર્વ એટલે કારતક સુદ અગિયારસથી પૂનમ સુધી ચાલતી ગિરનારની લીલી પરિક્રમા — છત્રીસ કિલોમીટરનો જંગલમાર્ગ, જે કારતક પૂનમે પૂરો થાય છે. જૂનાગઢના ગિરનારની આ પરિક્રમા ગુજરાતની સૌથી જીવંત યાત્રા પરંપરાઓમાંની એક છે. કૃત્તિકા જાતકો માટે કારતક પૂનમે દીપદાન, ગિરનાર પરિક્રમા અને સૂર્યને અર્ઘ્ય આપવો — આ સૌથી સુસંગત ઉપાય. અગ્નિતત્ત્વ સાથે જોડાયેલું તલના તેલનું દીવો કરવાનું આચરણ પણ પ્રચલિત છે.