હસ્ત નક્ષત્ર ફળ

હસ્ત નક્ષત્ર — વિસ્તાર અને મૂળ સ્વરૂપ

હસ્ત કન્યા રાશિમાં 10°00'થી 23°20' સુધીના ભાગમાં આખેઆખું બેસે છે. સ્વામી ચંદ્ર, દેવતા સવિતૃ એટલે સૂર્યનું પ્રેરક સ્વરૂપ, અને પ્રતીક ખુલ્લો હાથ. હાથનું પ્રતીક સાદું લાગે, પણ એમાં આ નક્ષત્રનું આખું સ્વરૂપ સમાયેલું છે: હાથ આપે છે, લે છે, ઘડે છે, આશીર્વાદ આપે છે અને કૌશલ્ય બતાવે છે. ચંદ્રનાં ત્રણ નક્ષત્રો છે — રોહિણીનો ચંદ્ર ઉચ્ચનો અને ભોગસંપન્ન, શ્રવણનો ચંદ્ર સાંભળનારો અને શ્રદ્ધાળુ, જ્યારે હસ્તનો ચંદ્ર કારીગર છે. કન્યા બુધની વિશ્લેષક રાશિ હોવાથી અહીંનો ચંદ્ર લાગણી કરતાં ચોકસાઈને વધુ મહત્ત્વ આપે છે; એટલે જ હસ્ત જાતકોના હાથ અને હિસાબ બંને ચોક્કસ હોય છે.

પ્રથમ પાદથી ચતુર્થ પાદ — ખરો ભેદ

ચારેય પાદ કન્યામાં, નવાંશ મેષ-વૃષભ-મિથુન-કર્ક. પ્રથમ પાદ મેષ નવાંશમાં; મંગળને કારણે હાથને વેગ અને હિંમત મળે છે — શલ્યચિકિત્સા, યંત્રકામ, રમતગમત. બીજો પાદ વૃષભ નવાંશમાં; શુક્રને કારણે એ જ હાથ કલાત્મક બને છે — ચિત્રકલા, ઘરેણાં, વસ્ત્રકામ, રસોઈ. ત્રીજો પાદ મિથુન નવાંશમાં; બુધને કારણે હસ્તકૌશલ્ય સાથે સંવાદ ભળે છે — લેખન, હિસાબ, વેપાર. ચોથો પાદ કર્ક નવાંશમાં; ચંદ્ર પર ચંદ્ર, નક્ષત્રસ્વામી અને નવાંશસ્વામી એક જ — અહીંનો જાતક સૌથી ભાવનાપ્રધાન, સેવાભાવી અને ઉપચારક વૃત્તિનો હોય છે. પ્રથમ પાદનો હાથ કાપે છે, ચતુર્થ પાદનો હાથ સાંત્વન આપે છે.

ગણ, યોનિ, નાડી અને વર્ણ — વ્યવહારમાં

ગણ દેવ, યોનિ મહિષ એટલે ભેંસ (માદા), નાડી આદિ અને કન્યા રાશિને કારણે વર્ણ વૈશ્ય. મહિષ યોનિનો વૈરી અશ્વ યોનિ — એટલે અશ્વિની અને શતભિષા સાથે યોનિમેલન નબળું પડે છે; સ્વાતિ પણ મહિષ યોનિનું હોવાથી હસ્ત–સ્વાતિ જોડીનું યોનિકૂટ પૂરેપૂરું બેસે છે. આદિ નાડીને કારણે અશ્વિની, આર્દ્રા, પુનર્વસુ, ઉત્તરા ફાલ્ગુની, જ્યેષ્ઠા, મૂળ, શતભિષા, પૂર્વા ભાદ્રપદા સાથે નાડીદોષ આવે છે. દેવગણ અને વૈશ્ય વર્ણને કારણે મોટા ભાગનાં પાત્રો સાથે મેળાપક સહેલું બને છે.

વિંશોત્તરી દશાનો આરંભ

હસ્ત પર જન્મ થાય તો દસ વર્ષની ચંદ્ર મહાદશાથી જીવન શરૂ થાય છે. રોહિણીના જાતકનો દશારંભ પણ ચંદ્રનો જ, પણ ત્યાં ચંદ્ર પોતાની ઉચ્ચ રાશિમાં હોય છે અને અહીં બુધની કન્યા રાશિમાં — એટલે અહીંનું બાળપણ વધુ વ્યવહારુ, શિસ્તબદ્ધ અને કૌશલ્ય શીખવાનું જાય છે. એ પૂરી થતાં સાત વર્ષની મંગળ મહાદશા આવે છે; આ જ ગાળામાં ઘણા હસ્ત જાતકો પોતાનું પ્રત્યક્ષ કૌશલ્ય કમાણીમાં ફેરવે છે.

વ્યવસાયની દિશા

હાથના પ્રતીકને કારણે શલ્યચિકિત્સા, દંતચિકિત્સા, ફિઝિયોથેરાપી, માલિશ-ઉપચાર, હસ્તકલા, સોનીકામ, શિલ્પકલા અને પાકકલા સીધાં નીકળે છે. સવિતૃ દેવતાને કારણે શિક્ષણ, તાલીમ અને માર્ગદર્શન પણ અનુકૂળ. કન્યા રાશિને કારણે હિસાબ, આંકડાશાસ્ત્ર, ડેટા વિશ્લેષણ અને ગુણવત્તા નિયંત્રણમાં પણ સફળતા. હસ્તરેખા, જ્યોતિષ અને વાસ્તુ જેવી પરંપરાગત વિદ્યાઓ પણ આ જાતકોને ખાસ ખેંચે છે.

લગ્ન અને જીવનસાથી

હસ્ત જાતકો ઝીણવટથી કાળજી લે છે, પણ એમની ચિકિત્સક નજર સાથીને ટીકા લાગી શકે છે. મોકળા સ્વભાવનો અને વખાણ કરનારો સાથી એમને પૂરક. મહિષ–અશ્વ યોનિવૈર અને આદિ નાડીનો દોષ ગુણ મિલાનમાં જોવા. કન્યા રાશિ હોવાથી અપેક્ષા સ્પષ્ટ બોલવાની ટેવ પાડવામાં આવે તો ગૃહસ્થજીવન નિર્વિઘ્ને ચાલે છે.

પ્રકૃતિ અને દિનચર્યા

કન્યા રાશિ પેટ અને આંતરડાં સાથે જોડાયેલી; અતિવિચાર, અનિયમિત ભોજન અને હાથનો વધુ પડતો ઉપયોગ — આમાંથી તકલીફો સંભવે છે. તાજો ખોરાક, સમયસર જમવું, કાંડા-આંગળીની હળવી કસરત અને પૂરતી ઊંઘ ઉપયોગી. ફરિયાદ વધે તો નિષ્ણાત પાસે જવું.

ગુજરાતમાં પ્રચલિત ઉપાસના

સવિતૃ એટલે સૂર્ય, અને ગુજરાતમાં સૂર્યોપાસનાનું સૌથી જાણીતું સ્થાન એટલે મહેસાણા જિલ્લાનું મોઢેરા સૂર્યમંદિર — સોલંકી કાળનું એ મંદિર એવી રીતે ઘડાયું છે કે વિષુવના દિવસે સૂર્યનું પહેલું કિરણ સીધું ગર્ભગૃહમાં પડે. હાથના કૌશલ્યનું અને સૂર્યની ઉપાસનાનું આ સંયોજન હસ્ત નક્ષત્ર સાથે બરાબર બેસે છે. આ જાતકો માટે મોઢેરાનાં દર્શન, રવિવારે સૂર્યને અર્ઘ્ય અને પોતાના હાથે બનાવેલી વસ્તુ કે વાનગીનું દાન સૌથી સુસંગત ઉપાય. ચંદ્ર માટે સોમવારે દૂધનું દાન પણ પ્રચલિત છે.