🌑 નવગ્રહ — રાહુ

રાહુ છાયાગ્રહ છે — ખરેખરો ગોળો નહીં પણ એક બિંદુ. ચંદ્રની કક્ષા અને સૂર્યનો ભાસમાન માર્ગ જ્યાં ઉત્તર તરફ એકબીજાને છેદે છે તે આ બિંદુ; ગ્રહણ આ જ ધરી પર થાય છે. માયા, અચાનક થતા ફેરફાર, વિદેશગમન, ટેક્નોલોજી, વ્યસન અને જનસમૂહ — આ તેનું કારકત્વ.

રાહુને પોતાનું શરીર ન હોવાથી તે જે રાશિમાં અને જે ગ્રહ સાથે હોય તેનું ફળ અનેકગણું વધારે છે — સારું હોય કે ખરાબ. આધુનિક જીવનની ઝડપનું પ્રતિનિધિત્વ કરનારો ગ્રહ ગણીને તેની સામે જોવાય છે: પ્રસિદ્ધિ, સોશિયલ મીડિયા, હવાઈ મુસાફરી, સટ્ટો અને અચાનક મળતા-જતા પૈસા — આ બધાનો તે કારક છે.

છાયાગ્રહ હોવાથી રાહુને દિગ્બળ નથી; તેનું ફળ તે જે ભાવમાં અને જે રાશિમાં છે, તે રાશિના સ્વામી પરથી નક્કી કરવું પડે. ત્રીજા, છઠ્ઠા અને અગિયારમા ઉપચયસ્થાનોમાં રાહુ સૌથી સારું ફળ આપે છે — ત્યાંનો રાહુ સ્પર્ધામાં જીત, અચાનક લાભ અને વિદેશની તક બતાવે છે. લગ્ન, પાંચમા, સાતમા અને નવમા ભાવનો રાહુ કાળજીથી જોવો પડે. રાહુ જે નક્ષત્રમાં હોય તેનો સ્વામી પણ એટલો જ મહત્ત્વનો.

રાહુને સ્વરાશિ નથી અને ઉચ્ચ-નીચ બાબતે ગ્રંથોમાં મતભેદ છે — વૃષભ કે મિથુનમાં ઉચ્ચ અને વૃશ્ચિક કે ધનમાં નીચ એવું મોટા ભાગની પરંપરા માને છે. આર્દ્રા, સ્વાતિ અને શતભિષા તેનાં નક્ષત્રો.

તેની સૌથી મોટી ખાસિયત એ કે રાહુ કાયમ વક્રી જ રહે છે — તે કદી માર્ગી થતો નથી અને ઊંધા ક્રમે રાશિચક્ર ફરે છે. કેતુ હંમેશાં તેનાથી બરાબર એકસો એંસી અંશે હોય છે અને બંને મળીને રાહુ-કેતુની ધરી બને છે. એક રાશિ ઓળંગતાં તેને આશરે દોઢ વર્ષ લાગે છે. સાતેય ગ્રહ આ ધરીની એક જ બાજુ આવી જાય તો કાળસર્પ યોગ બને છે; રાહુ-ગુરુ યુતિને ગુરુચાંડાળ યોગ અને રાહુ-મંગળ યુતિને અંગારક યોગ કહે છે.

રાહુની મહાદશા અઢાર વર્ષની અને તે મંગળનાં સાત વર્ષ પછી આવે છે. વિંશોત્તરીની સૌથી અનિશ્ચિત દશા તરીકે તેની ઓળખ છે — કારણ કે તેનું ફળ રાહુ કયા ભાવમાં, કઈ રાશિમાં અને કયા ગ્રહ સાથે છે તેના પર સાવ બદલાય છે.

આ અઢાર વર્ષમાં વિદેશગમન, અણધારી પ્રગતિ, ટેક્નોલોજી અને સંશોધનમાં સફળતા, અચાનક મળતા પૈસા અને એટલી જ અચાનક થતી ખોટ — આવા છેડાના અનુભવ થાય છે. રાહુ શુભ સ્થાનમાં હોય તો આ જ દશા રાજયોગ જેવી ફળે છે અને માણસને ટૂંકા ગાળામાં ઘણો ઊંચે લઈ જાય છે. ઊલટી બાજુએ વ્યસન, છેતરપિંડી, કોર્ટકેસ, માનસિક ગૂંચવણ અને ચામડીના રોગ પણ આ જ દશામાં દેખાય છે. રાહુ-શનિ અને રાહુ-મંગળ અંતરદશા સૌથી સાવધ રહેવાની ગણાય છે.

રાહુની ઉપાસના નાગપૂજા અને દુર્ગોપાસનામાંથી થાય છે. આ ગ્રહ માટે ગુજરાતનું સ્થાન એકદમ બંધબેસતું છે — દ્વારકા પાસેનું નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ. બાર જ્યોતિર્લિંગોમાંનું આ એક દારુકાવનની કથા સાથે જોડાયેલું છે અને તેનું નામ જ ‘નાગોના ઈશ્વર’ એવો અર્થ ધરાવે છે; રાહુ-કેતુ સર્પતત્ત્વના પ્રતીક હોવાથી કાળસર્પ શાંતિ માટે અહીં વિધિ કરાવવાની પરંપરા છે.

શનિવારે દુર્ગા સપ્તશતીનો પાઠ, નાગપાંચમે નાગપૂજા, અડદ અને વાદળી-કાળા વસ્ત્રનું દાન, સાપને ઈજા ન કરવાનો નિયમ અને ગરીબોને અન્નદાન — આ રાહુશાંતિના પરંપરાગત ઉપાય. ગોમેદ તેનું રત્ન છે, પણ નવગ્રહમાં સૌથી સાવધાનીથી વાપરવાનું રત્ન પણ એ જ — કાળસર્પ યોગ ન હોય તો સામાન્ય રીતે તે સૂચવાતું નથી. રાહુ પરનો સૌથી અસરકારક ઉપાય પરંપરા સાદગી અને વ્યસનથી દૂર રહેવું એ જ કહે છે.