🔮 નવગ્રહ — કેતુ

કેતુ બીજો છાયાગ્રહ — રાહુની બરાબર સામેનો, દક્ષિણ તરફનો છેદબિંદુ. મોક્ષ, અધ્યાત્મ, વૈરાગ્ય અને પૂર્વસંચિતનો કારક. પુરાણકથામાં રાહુ એ ધડ અને કેતુ એ મસ્તક વગરનું શરીર — એટલે કેતુને વિચાર્યા વગર કામ કરનારો ગ્રહ કહેવાય છે.

કેતુની રીત આપવાની નહીં, છોડાવવાની છે. તે જે ભાવમાં હોય ત્યાંની ભૌતિક આસક્તિ ઘટાડે છે અને એ જ જગ્યાએ અસાધારણ સૂક્ષ્મ બુદ્ધિ આપે છે. એટલે જ કેતુ બારમા ભાવમાં હોવો મોક્ષની દૃષ્ટિએ સારો ગણાય છે, પણ સાથે એ ભાવનું સાંસારિક સુખ ઘટે છે. ગૂઢવિદ્યા, જ્યોતિષ, રોગનિદાન, સંશોધન અને તપશ્ચર્યા તેનાં ક્ષેત્રો.

કેતુને પણ દિગ્બળ નથી અને તેનું ફળ રાશિસ્વામી પરથી નક્કી થાય છે. ઉપચયસ્થાનોમાં — ત્રીજા, છઠ્ઠા અને અગિયારમા ભાવમાં — કેતુ સારું ફળ આપે છે; ત્યાંનો કેતુ હિંમત, શત્રુ પર જીત અને અણધાર્યો લાભ બતાવે છે. બીજા ભાવનો કેતુ બોલવામાં તૂટકપણું અને સાતમાનો કેતુ જીવનસાથી સાથે લાગણીનું અંતર દર્શાવે છે. કેતુ જે ભાવમાં હોય તે વિષયમાં વ્યક્તિ નિષ્ણાત બને છે, પણ તેમાંથી સંતોષ મળતો નથી — આ કેતુની સાચી ઓળખ છે.

કેતુને પણ સ્વરાશિ નથી. વૃશ્ચિક કે ધન રાશિમાં તે ઉચ્ચનો અને વૃષભ કે મિથુનમાં નીચનો મનાય છે — એટલે કે રાહુથી બરાબર ઊંધું. અશ્વિની, મઘા અને મૂળ તેનાં નક્ષત્રો અને ત્રણેય રાશિચક્રમાં નવી શરૂઆતની જગ્યાએ આવે છે.

રાહુની જેમ કેતુ પણ કાયમ વક્રી રહે છે અને દોઢ વર્ષમાં એક રાશિ ઓળંગે છે. તે પોતે તટસ્થ હોવાથી ‘ધણી’ના સ્વભાવનું ફળ આપે છે. મંગળ સાથે તેની સરખામણી થાય છે, એટલે કેતુનો વાર મંગળવાર. કેતુ-ગુરુ યુતિ આધ્યાત્મિક ખેંચાણ આપે છે; કેતુ-ચંદ્ર યુતિ મનની અસ્થિરતા અને કારણ વગરની ઉદાસી બતાવે છે. રાહુ-કેતુની ધરી પર બધા ગ્રહ આવી જતાં બનતા કાળસર્પ યોગનો બીજો છેડો આ જ છે.

કેતુની મહાદશા સાત વર્ષની અને વિંશોત્તરી ચક્રમાં તે શુક્રની વીસ વર્ષની દશા પહેલાં આવે છે — એટલે ચક્રની શરૂઆત. શુક્રની ભોગમય દશા પહેલાં કેતુનો વૈરાગ્ય એ ક્રમ શાસ્ત્રે જાણીજોઈને રાખ્યો છે એવું મનાય છે.

આ સાત વર્ષમાં અચાનક થતા ફેરફાર, નોકરી કે શહેરનો ત્યાગ, જૂના સંબંધોમાંથી છુટકારો અને અધ્યાત્મ તરફ ખેંચાણ — આવા અનુભવ થાય છે. સંશોધક, વૈદ્ય, જ્યોતિષી અને સાધક માટે આ દશા ખાસ ફળદાયી. બીજી બાજુ કેતુ પીડિત હોય તો આ જ ગાળામાં નિદાનમાં વિલંબ થાય એવા રોગ, છૂપા શત્રુ, એકાગ્રતાનો અભાવ અને કારણ વગરની નિરાશા દેખાય છે. કેતુની દશાની એક ખાસિયત કહેવાય છે — તે જે લઈ લે છે તે પછી વધુ સારા સ્વરૂપે પાછું આપે છે; પણ એ સમજાવા માટે દશા પૂરી થવી પડે છે.

કેતુ મોક્ષનો કારક હોવાથી આ ગ્રહ માટે ગુજરાતનું સ્થાન છે સોમનાથ પાસેનું ભાલકા તીર્થ — જ્યાં પીપળા નીચે વિશ્રામ કરતા શ્રીકૃષ્ણના પગમાં જરા પારધીનું બાણ વાગ્યું અને જ્યાંથી તેમણે દેહત્યાગ કરીને નિજધામ પ્રયાણ કર્યું. પાસે જ હિરણ, કપિલા અને સરસ્વતીના સંગમનું દેહોત્સર્ગ તીર્થ છે. મોક્ષ અને દેહત્યાગનું આનાથી વધુ સીધું સ્થાનક ગુજરાતમાં બીજું નથી.

કેતુની અધિષ્ઠાત્રી દેવતા ગણેશ છે. ગણેશ અથર્વશીર્ષનો પાઠ, સંકષ્ટી ચતુર્થીનું વ્રત, મંગળવારે ગણપતિને દૂર્વા ચઢાવવી, ધાબળા અને કેસરી વસ્ત્રનું દાન તથા કૂતરાંને રોટલો ખવડાવવો — આ કેતુશાંતિના ઉપાય. લસણિયો (Cat’s Eye) કેતુનું રત્ન, પણ ગોમેદની જેમ તે નિષ્ણાતની સલાહ વગર ન પહેરવું. કેતુ માટે સૌથી માફક આવતો ઉપાય એટલે નિયમિત ધ્યાન અને જરૂર પૂરતું જ સંઘરવાની ટેવ — આ ગ્રહ ત્યાગથી જ શાંત થાય છે.