🟡 નવગ્રહ — ગુરુ

દેવગુરુ બૃહસ્પતિ જ્ઞાન, ધર્મ, સંતાન અને સંપત્તિનો કારક. ગુરુ, સલાહકાર, ન્યાયબુદ્ધિ, લિવર અને શરીરની ચરબી — આ વિષયો પણ તેના જ. સ્ત્રીની કુંડળીમાં તે પતિનો કારક ગણાય છે અને પુરુષની કુંડળીમાં પુત્રકારક.

નવગ્રહનો સૌથી મોટો શુભગ્રહ હોવાથી ગુરુ વિશે એક વાત વારંવાર કહેવાય છે — ગુરુની દૃષ્ટિ બધા દોષ સૌમ્ય કરે છે. કુંડળીમાં ગમે તેટલી મુશ્કેલી હોય, ગુરુ કેન્દ્રમાં કે ત્રિકોણમાં બળવાન હોય તો તે રક્ષણનું પડ ઊભું કરે છે. મંગળ દોષ, કાળસર્પ યોગ કે પનોતીની તીવ્રતા તપાસતી વખતે અનુભવી જ્યોતિષી સૌથી પહેલાં ગુરુનું સ્થાન જુએ છે, તે આ જ કારણે.

ગુરુને પણ લગ્નમાં દિગ્બળ મળે છે; ત્યાંનો ગુરુ વિવેક, વજન અને સમાજમાં વિશ્વસનીયતા આપે છે. પણ ગુરુ બાબતે બે અપવાદ યાદ રાખવા પડે. પહેલો — ‘કારકો ભાવો નાશાય’: ગુરુ સંતાનનો કારક હોવા છતાં પાંચમા ભાવમાં હોય તો સંતાનપ્રાપ્તિમાં વિલંબ થાય એવું શાસ્ત્ર કહે છે. બીજો — મિથુન અને કન્યા લગ્નમાં ગુરુ કેન્દ્રનો સ્વામી બને છે અને ત્યાં તેને કેન્દ્રાધિપતિ દોષ લાગે છે, એટલે શુભગ્રહ હોવા છતાં તેનું ફળ મંદ પડે છે.

ગુરુ ધન અને મીન રાશિનો સ્વામી. કર્ક રાશિમાં પાંચ અંશે તે ઉચ્ચનો થાય છે અને મકરમાં એ જ અંશે નીચનો. ધન રાશિના શૂન્યથી દસ અંશ તેનું મૂળત્રિકોણ.

ગુરુને સાતમી ઉપરાંત પાંચમી અને નવમી વિશેષ દૃષ્ટિ છે — એટલે તે ત્રિકોણસ્થાનો સામે જુએ છે, અને ત્રિકોણ જ શુભત્વનાં સ્થાન છે. સૂર્ય, ચંદ્ર અને મંગળ મિત્ર; બુધ અને શુક્ર શત્રુ; શનિ સમ. પુનર્વસુ, વિશાખા અને પૂર્વા ભાદ્રપદા તેનાં નક્ષત્રો. ગુરુ એક રાશિમાં આશરે એક વર્ષ રહે છે અને બાર વર્ષમાં આખું રાશિચક્ર પૂરું કરે છે — એટલે તેના રાશિપલટાને ‘ગુરુ ગોચર’ તરીકે અલગ મહત્ત્વ મળે છે. ચંદ્રથી કેન્દ્રમાં ગુરુ હોય તો ગજકેસરી યોગ બને છે.

ગુરુની મહાદશા સોળ વર્ષની અને તે રાહુનાં અઢાર વર્ષ પછી આવે છે. આ ક્રમ ખૂબ બોલકો છે — રાહુની દશા ગૂંચવણ, દોડધામ અને અનિશ્ચિતતા આપીને પૂરી થાય છે અને ગુરુની દશા એ જ જીવનને દિશા આપે છે. ઘણી કુંડળીઓમાં જીવનનાં સૌથી સ્થિર અને સંતોષભર્યાં વર્ષો આ જ નીવડે છે.

આ સોળ વર્ષમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ, લગ્ન, સંતાન, ઘર, ધાર્મિક કાર્યો અને સમાજમાં પ્રતિષ્ઠા — આ વિષયો આગળ આવે છે. શિક્ષક, વકીલ, ડોક્ટર, સલાહકાર અને પુરોહિત — આ વ્યવસાયોમાં આ દશા ખાસ ફળદાયી. ગુરુ નીચનો કે પાપપીડિત હોય તો આ જ ગાળામાં લગ્ન અને સંતાનમાં વિલંબ, ખોટા સલાહકારોથી નુકસાન, વજનવધારો અને લિવરની ફરિયાદો દેખાય છે.

ગુરુ બ્રાહ્મણ, વિદ્યા અને નિઃસ્વાર્થ મૈત્રીનો કારક હોવાથી આ ગ્રહ માટે ગુજરાતનું સ્થાન છે પોરબંદરનું સુદામા મંદિર — ભારતનું એકમાત્ર સુદામા મંદિર. કૃષ્ણ-સુદામાની મૈત્રી, સાંદીપનિ ઋષિના આશ્રમનું સહાધ્યાયીપણું અને મુઠ્ઠી તાંદુલની કથા — આ આખું કથાનક ગુરુતત્ત્વનું જ છે. મંદિરની ફરતે બનેલો ભુલભુલામણી જેવો પરિક્રમા-માર્ગ અહીંની ઓળખ છે.

ગુરુવારે પીળા વસ્ત્રનો ઉપયોગ, ચણાની દાળ, હળદર, કેળાં અને પીળા ધાનનું દાન, ગુરુચરિત્રનું વાચન અને વિષ્ણુમંદિરમાં દર્શન — આ ગુરુબળ વધારનારા ઉપાય. પણ આ બધા કરતાં અસરકારક ઉપાય પરંપરા એક જ કહે છે — શિક્ષકોનું અને વયમાં મોટા લોકોનું પ્રત્યક્ષ સન્માન. પોખરાજ ગુરુનું રત્ન; ધન અને મીન લગ્નને તે મોટે ભાગે માફક આવે છે.