🌑 नवग्रह — राहू

राहू हा छायाग्रह — प्रत्यक्ष गोल नसलेला बिंदू. चंद्राची कक्षा आणि सूर्याचा भासमान मार्ग जिथे उत्तरेकडे एकमेकांना छेदतात तो हा बिंदू; ग्रहणे याच अक्षावर घडतात. माया, अचानक होणारे बदल, परदेशगमन, तंत्रज्ञान, व्यसन आणि जनसमूह हे त्याचे कारकत्व.

राहूचे स्वतःचे शरीर नसल्याने तो ज्या राशीत आणि ज्या ग्रहासोबत असतो त्याचे फळ अनेक पटींनी वाढवतो — चांगले असो वा वाईट. आधुनिक जीवनाच्या वेगाचे प्रतिनिधित्व करणारा ग्रह म्हणून त्याच्याकडे पाहिले जाते: प्रसिद्धी, समाजमाध्यमे, विमानप्रवास, सट्टा आणि अचानक मिळणारे-जाणारे पैसे या सर्वांचा तो कारक आहे.

छायाग्रह असल्याने राहूला दिग्बल नाही; त्याचे फळ तो ज्या भावात व ज्या राशीत आहे, त्या राशीच्या स्वामीवरून ठरवावे लागते. तिसऱ्या, सहाव्या व अकराव्या या उपचयस्थानांत राहू सर्वात चांगले फळ देतो — तिथला राहू स्पर्धेत विजय, अचानक लाभ आणि परदेशातील संधी दाखवतो. लग्नात, पाचव्या, सातव्या व नवव्या भावातील राहू मात्र काळजीपूर्वक पाहावा लागतो. राहू ज्या नक्षत्रात आहे त्याचा स्वामीही तितकाच महत्त्वाचा — राहूच्या फलादेशात नक्षत्रस्वामीचा विचार न करणे ही सर्वात सामान्य चूक मानली जाते.

राहूला स्वराशी नाही आणि उच्च-नीच स्थानाबाबत ग्रंथांत मतभेद आहेत — वृषभ किंवा मिथुनेत उच्च आणि वृश्चिक किंवा धनूत नीच असे बहुतांश परंपरा मानतात. आर्द्रा, स्वाती व शततारका ही त्याची नक्षत्रे.

त्याचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य असे की राहू कायम वक्रीच असतो — तो कधीच मार्गी होत नाही आणि उलट्या क्रमाने राशिचक्र फिरतो. केतू नेहमी त्याच्यापासून बरोबर एकशे ऐंशी अंशांवर असतो आणि दोघे मिळून राहू-केतूचा अक्ष तयार होतो. एक राशी ओलांडायला त्याला सुमारे दीड वर्ष लागते. सर्व सात ग्रह या अक्षाच्या एका बाजूला आले की कालसर्प योग तयार होतो; राहू-गुरू युतीला गुरुचांडाळ योग आणि राहू-मंगळ युतीला अंगारक योग म्हणतात.

राहूची महादशा अठरा वर्षांची आणि ती मंगळाच्या सात वर्षांनंतर येते. विंशोत्तरीतील सर्वात अनिश्चित दशा म्हणून तिची ओळख आहे — कारण तिचे फळ राहू कोणत्या भावात, कोणत्या राशीत आणि कोणत्या ग्रहासोबत आहे यावर पूर्णपणे बदलते.

या अठरा वर्षांत परदेशगमन, अनपेक्षित प्रगती, तंत्रज्ञान व संशोधनातील यश, अचानक मिळणारे पैसे आणि तितकेच अचानक होणारे नुकसान असे टोकाचे अनुभव येतात. राहू शुभ स्थानी असल्यास हीच दशा राजयोगासारखी फळते आणि माणसाला अल्पावधीत खूप वर नेते. उलट बाजूला व्यसन, फसवणूक, न्यायालयीन प्रकरणे, मानसिक गोंधळ आणि त्वचेचे विकार हेही याच दशेत दिसतात. राहू-शनी आणि राहू-मंगळ ही अंतरे सर्वाधिक सावधगिरीची मानली जातात.

राहूची उपासना नागपूजा आणि दुर्गोपासनेतून होते. महाराष्ट्रातील याचे सर्वात वेगळे स्थान म्हणजे सांगली जिल्ह्यातील बत्तीस शिराळे — नागपंचमीच्या दिवशी संपूर्ण गाव नागांची पूजा करते आणि या उत्सवाला देशभरातून लोक येतात. नाशिकजवळचे त्र्यंबकेश्वर हे कालसर्प शांती व नारायण-नागबली विधींचे प्रमुख केंद्र आहे.

शनिवारी दुर्गा सप्तशतीचे पठण, नागपंचमीला नागाची पूजा, उडीद व निळ्या-काळ्या वस्त्राचे दान, सर्पांना इजा न करण्याचा नियम आणि गोरगरिबांना अन्नदान हे राहूशांतीचे पारंपरिक उपाय. गोमेद हे त्याचे रत्न, पण नवग्रहांत सर्वात सावधगिरीने वापरायचे रत्न हेच — कालसर्प योग असल्याशिवाय ते सहसा सुचवले जात नाही. राहूवरचा सर्वात प्रभावी उपाय म्हणून परंपरा साधेपणा आणि व्यसनांपासून दूर राहणे हेच सांगते.