आजचा योग — ध्रुव

पंचांगातील योग हा सूर्य आणि चंद्र यांच्या रेखांशांच्या बेरजेवरून काढला जाणारा एक कालघटक आहे. एकूण 27 योग आहेत.

शुभ योग (16): प्रीती, आयुष्मान, सौभाग्य, शोभन, सुकर्मा, धृती, ध्रुव, हर्षण, सिद्धी, शिव, सिद्ध, साध्य, शुभ, शुक्ल, ब्रह्म, इंद्र.

अशुभ योग (11): विष्कंभ, अतिगंड, शूल, गंड, व्याघात, वज्र, व्यतीपात, वरीयान, परिघ, वैधृती — या योगांवर महत्त्वाची कामे टाळणे चांगले.

टीप: ही योग-गणना अंदाजे आहे. अचूक माहितीसाठी जाणकार ज्योतिषांचा सल्ला घ्यावा.

कुंडलीतील राजयोग किंवा गजकेसरी योगाशी पंचांगातील योगाचा संबंध नाही — हा ग्रहांचा संयोग नसून एक कालमापन आहे. एका ठरावीक क्षणी सूर्याचे निरयन रेखांश आणि चंद्राचे निरयन रेखांश यांची बेरीज करावी आणि ती बेरीज तेरा अंश वीस कलांनी भागावी. जो भागाकार येतो तोच त्या दिवसाचा योग. म्हणून एकूण सत्तावीस योग होतात.

तिथी सूर्य-चंद्रांतील फरकावरून काढतात तर योग त्यांच्या बेरजेवरून — हाच दोघांतील मूलभूत भेद. सूर्य आणि चंद्र दोघेही चालत असल्याने एक योग सरासरी बावीस ते सव्वीस तास टिकतो; कधी एकाच दिवसात दोन योग बदलून जातात.

योग नेहमी याच क्रमाने येतात; सत्तावीसावा संपला की पुन्हा पहिल्यापासून सुरुवात होते.

• विष्कंभ — अर्थ अडसर, देवता शिव. आरंभी अडथळा; पहिल्या पाच घटिका वर्ज्य.
• प्रीती — अर्थ प्रेम, देवता विष्णू. विवाह, मैत्री आणि करारांसाठी श्रेष्ठ.
• आयुष्मान — अर्थ दीर्घायुष्य, देवता चंद्र. आरोग्य आणि उपचारांच्या आरंभासाठी.
• सौभाग्य — अर्थ भाग्य, देवता ब्रह्मा. सर्व मंगलकार्यांना अनुकूल.
• शोभन — अर्थ सौंदर्य, देवता बृहस्पती. कला, सजावट आणि वस्त्रखरेदीसाठी.
• अतिगंड — अर्थ मोठा अडथळा, देवता चंद्र. नवीन काम सुरू करू नये.
• सुकर्मा — अर्थ सत्कर्म, देवता इंद्र. दान, सेवा आणि धर्मकार्यांसाठी.
• धृती — अर्थ धैर्य, देवता जल. ठाम निर्णय आणि दीर्घ योजनांसाठी.
• शूल — अर्थ टोकदार शस्त्र, देवता सर्प. वाद आणि दुखापतीची काळजी.
• गंड — अर्थ गाठ किंवा अडथळा, देवता अग्नि. शुभकार्यांना वर्ज्य.
• वृद्धी — अर्थ वाढ, देवता सूर्य. व्यापारवाढ आणि गुंतवणुकीसाठी.
• ध्रुव — अर्थ स्थिर, देवता पृथ्वी. मालमत्ता, पायाभरणी आणि स्थापनेसाठी.
• व्याघात — अर्थ आघात, देवता वायु. एकट्याने प्रवास आणि भांडण टाळावे.
• हर्षण — अर्थ आनंद, देवता भग. सण, समारंभ आणि शुभवार्तेसाठी.
• वज्र — अर्थ कठीण, देवता वरुण. हट्टीपणा आणि अपघाताची काळजी.
• सिद्धी — अर्थ सिद्धी, देवता गणेश. सर्व नव्या आरंभांसाठी सर्वोत्तम.
• व्यतीपात — अर्थ पतन, देवता रुद्र. सर्वाधिक वर्ज्य योगांपैकी एक.
• वरीयान — अर्थ श्रेष्ठ, देवता कुबेर. आराम आणि सुखविषयक कामांसाठी.
• परिघ — अर्थ अडसर, देवता विश्वकर्मा. अडथळ्याचा संकेत; नवे काम नको.
• शिव — अर्थ मंगल, देवता मित्र. अध्यात्म आणि शिवाराधनेसाठी.
• सिद्ध — अर्थ पूर्ण झालेला, देवता कार्तिकेय. संशोधन आणि वैद्यकासाठी.
• साध्य — अर्थ साधता येण्याजोगा, देवता सावित्री. परिश्रम आणि ध्येयपूर्तीसाठी.
• शुभ — अर्थ मंगलकारक, देवता लक्ष्मी. सर्व शुभकार्यांना योग्य.
• शुक्ल — अर्थ शुभ्र किंवा शुद्ध, देवता पार्वती. शुद्धीकरण आणि शिक्षणासाठी.
• ब्रह्म — अर्थ ज्ञान, देवता अश्विनीकुमार. अध्ययन आणि नव्या शिकवणीसाठी.
• इंद्र — अर्थ इंद्रासंबंधी, देवता पितर. नेतृत्व आणि अधिकारासाठी.
• वैधृती — अर्थ विचलन, देवता दिती. शुभकार्यांना पूर्ण वर्ज्य.

मुहूर्तनिर्णयात आधी नक्षत्र आणि तिथी पाहतात, नंतर योगाने त्यावर शिक्कामोर्तब करतात. सत्तावीसांपैकी नऊ योग सर्वसाधारणपणे अशुभ मानले जातात; बाकीचे शुभ किंवा मध्यम. अमृतसिद्धी योग आणि सर्वार्थसिद्धी योग हे वार व नक्षत्र जुळल्यावर तयार होणारे वेगळे प्रकार आहेत; त्यांची या सत्तावीस पंचांग योगांशी गल्लत करू नये.

व्यतीपात आणि वैधृती येणारे दिवस मराठी पंचांगांत स्वतंत्रपणे नोंदवलेले असतात. हे दिवस पितृतर्पण आणि दानासाठी विशेष मानले जातात — शुभकार्यांना वर्ज्य असलेले पुण्यकर्मांना अनुकूल ठरणे हा पंचांगपरंपरेतील एक वैशिष्ट्यपूर्ण विरोधाभास आहे.

सूचना: या पानावरील योगगणना स्थूल स्वरूपाची आहे. विवाह किंवा वास्तुशांतीसारख्या मोठ्या समारंभांसाठी स्थानिक पंचांग पाहून खात्री करावी किंवा ज्योतिषाचा सल्ला घ्यावा. अधिक माहितीसाठी आजचे पंचांग, आजचे करण आणि शुभ योग ही पाने पाहा.