आजचे करण — कौलव

करण म्हणजे एका तिथीचा अर्धा भाग. एका चांद्रमासात 60 करणे असतात. ती 11 प्रकारची असतात — 4 स्थिर आणि 7 चर.

करणांचे प्रकार

स्थिर करणे — 4: शकुनी, चतुष्पाद, नाग, किंस्तुघ्न. ही महिन्यातून एकदाच येतात.

चर करणे — 7: बव, बालव, कौलव, तैतिल, गर, वणिज, विष्टी. ही आवर्तनाने पुन्हा पुन्हा येतात.

विष्टी (भद्रा) करण अशुभ मानले जाते. बाकीची करणे सर्वसाधारणपणे शुभ किंवा सामान्य असतात.

एका तिथीचा नेमका अर्धा भाग म्हणजे एक करण. म्हणजेच सूर्य आणि चंद्र यांच्यातील अंतर सहा अंशांनी वाढण्यास लागणारा वेळ. चांद्रमासात तीस तिथी असल्याने साठ करणे होतात. पंचांगाच्या पाच अंगांपैकी सर्वात सूक्ष्म कालविभागणी हीच आहे — सरासरी दहा ते तेरा तासच टिकणारा घटक.

साठ करणांना साठ वेगळी नावे नाहीत; नावे फक्त अकरा आहेत. त्यांपैकी सात चक्राप्रमाणे पुन्हा पुन्हा येणारी चर करणे आणि चार महिन्यातून एकदाच येणारी स्थिर करणे. दिवसाच्या पहिल्या अर्ध्या भागाला आणि दुसऱ्या अर्ध्या भागाला वेगवेगळे करण येऊ शकत असल्याने पंचांगात अनेकदा दोन करणे एकत्र लिहिलेली दिसतात.

चर करणे — सात. शुक्ल प्रतिपदेच्या दुसऱ्या अर्ध्या भागापासून ही आठ वेळा चक्राकार फिरतात.

• बव — चिन्ह सिंह. नवे उपक्रम आणि दीर्घकाळ चालणाऱ्या कामांसाठी उत्तम.
• बालव — चिन्ह वाघ. अध्ययन, मुंज आणि शासकीय कामांसाठी.
• कौलव — चिन्ह डुक्कर. मैत्री, विवाह, भागीदारी आणि नाती दृढ करण्यासाठी.
• तैतिल — चिन्ह गाढव. बांधकाम, घरउभारणी आणि स्थावर मालमत्तेच्या व्यवहारांसाठी.
• गर — चिन्ह हत्ती. शेती, पेरणी आणि जमिनीविषयक कामांसाठी.
• वणिज — चिन्ह गाय. व्यापार, हिशोब चुकते करणे आणि आर्थिक व्यवहारांसाठी.
• विष्टी — चिन्ह कोंबडा. यालाच भद्रा म्हणतात; शुभकार्यांना वर्ज्य.

स्थिर करणे — चार. ही चांद्रमासाच्या संधीवर एकदाच येतात. कृष्ण चतुर्दशीच्या उत्तरार्धात शकुनी, अमावास्येच्या पूर्वार्धात चतुष्पाद, उत्तरार्धात नाग आणि शुक्ल प्रतिपदेच्या पूर्वार्धात किंस्तुघ्न. शकुनी मंत्रसाधना व औषधासाठी, चतुष्पाद पितृकर्म व गोदानासाठी, नाग सर्पपूजा व व्रतासाठी आणि किंस्तुघ्न सर्व शुभकार्यांसाठी अनुकूल मानले जाते.

अकरा करणांपैकी फक्त विष्टीच वर्ज्य मानली जाते. ही सूर्याची कन्या आणि शनीची बहीण असलेल्या भद्रादेवीची वेळ आहे अशी पुराणकल्पना आहे. एका चांद्रमासात आठ वेळा विष्टी येते — म्हणजे साधारण तीन दिवसांतून एकदा.

भद्रा नेहमी सारखीच अशुभ नसते हे लक्षात घेण्यासारखे आहे. भद्रा स्वर्गात किंवा पाताळात असेल तर पृथ्वीवरील लोकांना दोष कमी; ती भूलोकात वास करत असतानाच पूर्ण वर्ज्य असते असे मुहूर्तग्रंथ सांगतात. चंद्र मेष, वृषभ, मिथुन किंवा वृश्चिक राशीत असताना भद्रा भूलोकात असते.

विवाह, वास्तुप्रवेश, बारसे, नवे दुकान उघडणे आणि प्रवासारंभ ही कामे विष्टीत टाळतात. मात्र शस्त्रक्रिया, न्यायालयीन कामकाज, वाद मिटवणे आणि शस्त्रविषयक कामांना या करणाचा दोष नाही असे परंपरेचे मत आहे. मराठी पंचांगांत भद्रेचा आरंभ आणि समाप्तीची वेळ स्वतंत्रपणे दिलेली असते.

तिथी, नक्षत्र आणि योग दिवसाचा एकूण स्वभाव सांगतात, तर करण त्या दिवसातील नेमका अर्धा भाग अधोरेखित करते. म्हणूनच सूक्ष्म मुहूर्त ठरवताना शेवटी तपासले जाणारे अंग करणच असते.

व्यवहारात, तिथी व नक्षत्र अनुकूल असलेल्या दिवसाचा कोणता अर्धा भाग निवडावा या प्रश्नाचे उत्तर करण देते. सकाळी विष्टी आणि संध्याकाळी बव असेल तर समारंभ संध्याकाळकडे सरकवतात. आजचे पंचांग, आजचा योग आणि शुभ मुहूर्त ही पानेही सोबत पाहा.