आजचे नक्षत्र — श्रवण

ज्योतिषशास्त्रात 27 नक्षत्रे आहेत. चंद्र दररोज एका नक्षत्रातून पुढच्या नक्षत्रात जातो. आजचे नक्षत्र म्हणजे चंद्र सध्या ज्या नक्षत्रात आहे ते नक्षत्र.

एखाद्या व्यक्तीचे जन्मनक्षत्र म्हणजे जन्माच्या वेळी चंद्र ज्या नक्षत्रात होता ते नक्षत्र. आजचे नक्षत्र त्या दिवसाच्या मुहूर्तांवर आणि फळांवर प्रभाव टाकते.

सविस्तर नक्षत्र भविष्यासाठी: नक्षत्र भविष्य →

राशिचक्राचे तीनशे साठ अंश सत्तावीस समान भागांत विभागले की प्रत्येक भागाला तेरा अंश वीस कला मिळतात. हाच एक नक्षत्र. चंद्र दिवसाला सुमारे तेरा अंश चालत असल्याने साधारण एका दिवसात तो एक नक्षत्र ओलांडतो. तिथी सूर्य आणि चंद्र दोघांना एकत्र पाहते, तर नक्षत्र फक्त चंद्राचे स्थान मोजते — हाच दोघांतील मूलभूत फरक.

प्रत्येक नक्षत्राचे पुन्हा चार चरण केलेले असतात; एका चरणाला तीन अंश वीस कला. सत्तावीस नक्षत्रांच्या एकशे आठ चरणांतून नवमांश कुंडली तयार होते. बाळाचे नामाक्षर, जन्मरास आणि दशाबल हे सर्व जन्माच्या वेळी चंद्र कोणत्या नक्षत्राच्या कोणत्या चरणात होता यावर ठरते.

• अश्विनी — चिन्ह घोड्याचे मस्तक, देवता अश्विनीकुमार. औषध, प्रवास आणि झटपट संपणाऱ्या कामांसाठी.
• भरणी — चिन्ह योनी, देवता यम. कठोर निर्णयांसाठी; मंगलकार्यांना वर्ज्य.
• कृत्तिका — चिन्ह ज्वाला, देवता अग्नि. अग्निविषयक कामे, शुद्धीकरण आणि छेदनासाठी.
• रोहिणी — चिन्ह बैलगाडी, देवता ब्रह्मा. वास्तुप्रवेश, पेरणी आणि दीर्घ गुंतवणुकीसाठी श्रेष्ठ.
• मृग — चिन्ह हरणाचे मस्तक, देवता चंद्र. शोध, संशोधन आणि छोट्या प्रवासासाठी.
• आर्द्रा — चिन्ह अश्रुबिंदू, देवता रुद्र. जुने मोडून नवे उभारण्याच्या कामांसाठी.
• पुनर्वसु — चिन्ह भाता, देवता अदिती. पुन्हा सुरुवात, परतीचा प्रवास आणि शिकवणीसाठी.
• पुष्य — चिन्ह गायीचे आचळ, देवता बृहस्पती. सर्व शुभकार्यांत श्रेष्ठ; फक्त विवाहासाठी वर्ज्य.
• आश्लेषा — चिन्ह वेटोळे घातलेला सर्प, देवता नाग. मंत्रसाधना आणि गुप्त कामांसाठी.
• मघा — चिन्ह सिंहासन, देवता पितर. श्राद्ध, तर्पण आणि पूर्वजस्मरणासाठी.
• पूर्वा फाल्गुनी — चिन्ह पलंगाचा पुढचा भाग, देवता भग. विश्रांती, कला आणि प्रेमसंबंधांसाठी.
• उत्तरा फाल्गुनी — चिन्ह पलंगाचा मागचा भाग, देवता अर्यमा. विवाह, करार आणि स्थिर कामांसाठी.
• हस्त — चिन्ह तळहात, देवता सविता. हस्तकला, व्यापार आणि नवीन शिक्षणासाठी.
• चित्रा — चिन्ह मोती, देवता त्वष्टा. रचना, दागिने आणि बांधकामासाठी.
• स्वाती — चिन्ह वाऱ्यावर हलणारे कोंब, देवता वायु. व्यापार, प्रवास आणि स्वतंत्र उद्योगासाठी.
• विशाखा — चिन्ह तोरण, देवता इंद्राग्नी. ध्येयपूर्ती आणि स्पर्धेसाठी.
• अनुराधा — चिन्ह कमळ, देवता मित्र. मैत्री, सहकार्य आणि संघटनेसाठी.
• ज्येष्ठा — चिन्ह छत्र, देवता इंद्र. अधिकार आणि संरक्षणविषयक कामांसाठी; गंडांत संधीची काळजी घ्यावी.
• मूळ — चिन्ह मुळांचा जुडगा, देवता निऋती. मूलिका औषधे आणि खोल संशोधनासाठी.
• पूर्वाषाढा — चिन्ह पंखा, देवता जलदेवता. जलविषयक कामे आणि वादात विजयासाठी.
• उत्तराषाढा — चिन्ह हत्तीचा दात, देवता विश्वेदेव. दीर्घकाळ टिकणारा विजय आणि संस्थास्थापनेसाठी.
• श्रवण — चिन्ह तीन पावले, देवता विष्णू. अध्ययन, मुंज आणि शास्त्रश्रवणासाठी.
• धनिष्ठा — चिन्ह मृदंग, देवता अष्टवसू. संगीत, संपत्ती आणि सार्वजनिक कामांसाठी.
• शततारका — चिन्ह वर्तुळ, देवता वरुण. वैद्यक, गुप्त ज्ञान आणि संशोधनासाठी.
• पूर्वा भाद्रपदा — चिन्ह पलंगाचा पुढचा पाय, देवता अज एकपाद. तपश्चर्या आणि कठोर साधनेसाठी.
• उत्तरा भाद्रपदा — चिन्ह पलंगाचा मागचा पाय, देवता अहिर्बुध्न्य. शांती, दान आणि गंभीर कामांसाठी.
• रेवती — चिन्ह मासा, देवता पूषा. प्रवासारंभ, व्यापार आणि काम पूर्ण करण्यासाठी.

मुहूर्तशास्त्रात नक्षत्रांची कामाच्या स्वभावानुसार सात गटांत विभागणी केली जाते. कोणते काम कोणत्या दिवशी सुरू करावे हे याच विभागणीवरून ठरते.

• ध्रुव किंवा स्थिर — रोहिणी, उत्तरा फाल्गुनी, उत्तराषाढा, उत्तरा भाद्रपदा. दीर्घकाळ टिकावी अशी कामे: वास्तुप्रवेश, पायाभरणी, वृक्षारोपण.
• चर किंवा चंचल — स्वाती, पुनर्वसु, श्रवण, धनिष्ठा, शततारका. प्रवास, वाहनखरेदी आणि स्थलांतरासाठी.
• उग्र किंवा क्रूर — भरणी, मघा, पूर्वा फाल्गुनी, पूर्वाषाढा, पूर्वा भाद्रपदा. धाडसाची कामे; मंगलकार्यांना टाळतात.
• मिश्र किंवा साधारण — कृत्तिका, विशाखा. अग्निकार्य आणि नित्याच्या कामांसाठी.
• क्षिप्र किंवा लघु — अश्विनी, पुष्य, हस्त, अभिजित. लवकर संपणारी कामे, औषध आणि कला.
• मृदु किंवा मैत्र — मृग, चित्रा, अनुराधा, रेवती. विवाह, दागिने, वस्त्र आणि मैत्रीविषयक कामे.
• तीक्ष्ण किंवा दारुण — आर्द्रा, आश्लेषा, ज्येष्ठा, मूळ. मंत्रोपदेश, शस्त्रक्रिया आणि कठोर निर्णय.

दिवसाचे नक्षत्र समजले की तीन गोष्टी करता येतात. पहिली, त्या नक्षत्राचा वर्ग पाहून आज कोणते काम सुरू करावे हे ठरवता येते. दुसरी, आपल्या जन्मनक्षत्रापासून आजचे नक्षत्र कितवे आहे ते मोजून ताराबळ काढता येते — जन्म, संपत, विपत, क्षेम, प्रत्यरी, साधक, वध, मैत्र आणि परममैत्र या नऊ तारा आवर्तनाने येतात. तिसरी, आज चंद्राष्टम आहे का हे तपासता येते.

नक्षत्र एकटे चांगले असले तरी त्या दिवसाची तिथी आणि करण जुळल्यावरच मुहूर्त पूर्ण होतो. नक्षत्र भविष्य, आजची तिथी आणि चंद्राष्टम ही पाने एकत्र पाहणे हीच योग्य पद्धत आहे.