ਚੰਦਰਮਾ ਗ੍ਰਹਿ

ਚੰਦਰਮਾ ਮਨ ਦੇ ਕਾਰਕ ਤੇ ਚੌਥੇ ਘਰ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਕ ਹਨ — ਮਾਂ, ਘਰ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ। ਭਾਰਤੀ ਪੱਧਤੀ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ, ਦੂਜਾ ਲਗਨ ਹਨ: ਬਹੁਤਾ ਗੋਚਰ ਫਲ, ਸਾਢੇਸਾਤੀ, ਢਈਆ ਤੇ ਚੰਦਰਾਸ਼ਟਮ ਸਭ ਚੰਦਰ ਰਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਲਗਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ‘ਤੇਰੀ ਰਾਸ਼ੀ ਕੀ ਹੈ’ ਦਾ ਜਵਾਬ ਚੰਦਰ ਰਾਸ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਆਪਣੀ ਰਾਸ਼ੀ ਸਿਰਫ਼ ਕਰਕ। ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਮੂਲਤ੍ਰਿਕੋਣ ਆਪਣੀ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ — ਉਹ ਬ੍ਰਿਖ ਦੇ ੪° ਤੋਂ ੩੦° ਤੱਕ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਚ ਬਿੰਦੂ ਬ੍ਰਿਖ ੩°। ਨੌਂ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਣਤਰ ਸਿਰਫ਼ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਹੈ। ਨੀਚ ਬ੍ਰਿਸ਼ਚਕ ੩°।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਚੰਦਰਮਾ ਲਈ ਨਿਵੇਕਲੀ ਹੈ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਲ ਪੱਖ ਮੁਤਾਬਕ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦਾ ਚੰਦਰਮਾ ਬਲੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰ — ਇਹ ਅਸਲੀ ਖਗੋਲੀ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਕੋਈ ਰਾਇ ਨਹੀਂ।

ਚੰਦਰਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਹੈ — ਇੱਕ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਢਾਈ ਦਿਨ, ਪੂਰਾ ਚੱਕਰ ੨੭ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ ਪੱਧਤੀ ਵਿੱਚ ‘ਰਾਸ਼ੀ’ ਦਾ ਮਤਲਬ ਚੰਦਰ ਰਾਸ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੰਤਰੀ ਦੀਆਂ ਥਿੱਤਾਂ, ਨਛੱਤਰ ਤੇ ਕਰਨ ਸਭ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਚਾਲ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ।

ਚੰਦਰਮਾ ਇੱਕੋ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਬਲ ਪੱਖ ਨਾਲ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦਾ ਚੰਦਰਮਾ ਬਲਵਾਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰ — ਇਹ ਖਗੋਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵੀ ਸਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਮੱਸਿਆ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਨਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਪਾਠ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਧ ਕੋਮਲ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਜਾਤਕ ਲਈ ਨੇਮੀ ਨੀਂਦ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਪਾਅ ਹੈ।

ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਮਹਾਦਸ਼ਾ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਹੈ। ਰੋਹਿਣੀ, ਹਸਤ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰਵਣ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਦਸ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ‘ਗਤੀ’ ਹੈ — ਥਾਂ ਬਦਲਣਾ, ਸਫ਼ਰ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਕੰਮ। ਫਲ ਬਹੁਤਾ ਕਰਕੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਦੇ ਪੱਖ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮਾਨਸਿਕ ਪਰਖ ਦੀ। ਅੰਦਰ ਮੰਗਲ ਤੇ ਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਅੰਤਰਦਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨੀਂਦ ਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਮਨ ਹੈ, ਸੋ ਇੱਥੇ ਉਪਾਅ ਵੀ ਮਨ ਦਾ ਹੀ ਹੈ — ਤੇ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਕੋਲ ਇਸ ਦਾ ਪਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਹ ਹੈ: ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦਾ ਨਿਤਨੇਮ ਤੇ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਮਨ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਵੇਲਾ ਦੇਣ ਲਈ ਹੈ।

ਨਾਲ — ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਸੌਣਾ, ਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਤੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੇਵਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਨਵਗ੍ਰਹਿ — ਪੰਚਧਾ ਮੈਤ੍ਰੀ ਤੇ ਸਿੱਖ ਪਾਠਕ ਲਈ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ