ਨਵਗ੍ਰਹਿ — ਨੌਂ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ

ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਫਲ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਸ਼ੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਵੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਪਰਾਸ਼ਰ ਪੱਧਤੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਮਿੱਤਰ, ਵਿਰੋਧੀ ਤੇ ਸਮ ਗ੍ਰਹਿ ਪੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ‘ਦਿਗ੍ਬਲ’ — ਯਾਨੀ ਕਿਹੜੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਕਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ — ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਮਾਪ ਹੈ। ਹਰ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਇੱਕ ਨਿਯਮ ਅਕਸਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਕੁਦਰਤੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਪੱਕੀ ਹੈ, ਪਰ ਤਤਕਾਲਿਕ ਮਿੱਤਰਤਾ ਹਰ ਕੁੰਡਲੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਜੋ ਗ੍ਰਹਿ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ, ਤੀਜੇ, ਚੌਥੇ, ਦਸਵੇਂ, ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਜਾਂ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਉਹ ਤਤਕਾਲਿਕ ਮਿੱਤਰ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੰਚਧਾ ਮੈਤ੍ਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅਸਲੀ ਪਾਠ ਓਥੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਪੰਨੇ ਨੌਂ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ, ਦਸ਼ਾ ਦੀ ਮਿਆਦ, ਨਛੱਤਰ ਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪਾਠ। ਪਰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: ਗੁਰਬਾਣੀ ਗ੍ਰਹਿਆਂ, ਥਿੱਤਾਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਬਿਲਾਵਲੁ ਰਾਗ ਦੀ ‘ਥਿਤੀ’ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਬਚਨ ਹੈ — “ਥਿਤੀ ਵਾਰ ਸੇਵਹਿ ਮੁਗਧ ਗਵਾਰ”। ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਗਨ-ਅਪਸ਼ਗਨ ਉਸੇ ਨੂੰ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਨਹੀਂ।

ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਮੰਤਰ, ਹਵਨ ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜੋ ‘ਉਪਾਅ’ ਲਿਖੇ ਹਨ ਉਹ ਸੇਵਾ, ਦਾਨ, ਦਸਵੰਧ ਤੇ ਆਦਤ ਦੇ ਹਨ — ਯਾਨੀ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਜੋ ਹਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀਆਂ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਜੋਤਿਸ਼ ਮੰਨੇ ਜਾਂ ਨਾ ਮੰਨੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜੋੜਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਹੈ — ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ ਤੁਖਾਰੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ ਮਾਂਝ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰੁੱਤ, ਫ਼ਸਲ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ — ਡਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਵਿਛੋੜੇ ਤੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ।