ਅੱਜ ਦਾ ਨਛੱਤਰ — ਸ਼੍ਰਵਣ

ਰਾਸ਼ੀ ਚੱਕਰ ਦੇ ਪੂਰੇ ੩੬੦ ਡਿਗਰੀ ਨੂੰ ੨੭ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟੀਏ ਤਾਂ ਹਰ ਹਿੱਸਾ ੧੩ ਡਿਗਰੀ ੨੦ ਮਿੰਟ ਦਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਇੱਕ ਨਛੱਤਰ ਹੈ। ਚੰਦਰਮਾ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ੧੩ ਡਿਗਰੀ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਛੱਤਰ ਲੰਘਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤਿਥੀ ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਨਛੱਤਰ ਸਿਰਫ਼ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਥਾਂ ਮਿਣਦਾ ਹੈ।

ਹਰ ਨਛੱਤਰ ਅੱਗੋਂ ਚਾਰ ਚਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇੱਕ ਚਰਣ ੩ ਡਿਗਰੀ ੨੦ ਮਿੰਟ ਦਾ। ੨੭ ਨਛੱਤਰਾਂ ਦੇ ੧੦੮ ਚਰਣ ਮਿਲ ਕੇ ਨਵਾਂਸ਼ ਚੱਕਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਨੌਂ ਗ੍ਰਹਿ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਤਿੰਨ ਗੇੜੇ ਲਾ ਕੇ ੨੭ ਨਛੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦਸ਼ਾ-ਸੁਆਮੀ ਬਣਦੇ ਹਨ — ਕੇਤੂ, ਸ਼ੁੱਕਰ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ, ਮੰਗਲ, ਰਾਹੂ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਸ਼ਨੀ, ਬੁੱਧ।

ਅਸ਼ਵਨੀ ਤੋਂ ਰੇਵਤੀ ਤੱਕ ਤਰਤੀਬ ਪੱਕੀ ਹੈ। ਮੁਹੂਰਤ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ ਹਰ ਨਛੱਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਭਾਅ-ਵਰਗ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਿਨ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਢੁੱਕਦਾ ਹੈ।

• ਅਸ਼ਵਨੀ — ਕੇਤੂ; ਖਿਪਰ ਵਰਗ। ਇਲਾਜ, ਦਵਾਈ ਤੇ ਛੇਤੀ ਮੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ।
• ਭਰਣੀ — ਸ਼ੁੱਕਰ; ਉਗਰ। ਪੁਰਾਣਾ ਕੰਮ ਨਿਬੇੜਨਾ, ਨਵਾਂ ਆਰੰਭ ਨਹੀਂ।
• ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ — ਸੂਰਜ; ਮਿਸ਼ਰ। ਅੱਗ, ਧਾਤ ਤੇ ਰਸੋਈ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੰਮ।
• ਰੋਹਿਣੀ — ਚੰਦਰਮਾ; ਧਰੁਵ। ਗ੍ਰਹਿ-ਪ੍ਰਵੇਸ਼, ਬੂਟੇ ਲਾਉਣੇ ਤੇ ਲੰਮੀ ਮਿਆਦ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼।
• ਮ੍ਰਿਗਸ਼ਿਰਾ — ਮੰਗਲ; ਮ੍ਰਿਦੂ। ਵਿਆਹ, ਕੱਪੜਾ, ਗਹਿਣਾ ਤੇ ਭਾਲ ਦਾ ਕੰਮ।
• ਆਰਦਰਾ — ਰਾਹੂ; ਤੀਖਣ। ਸਖ਼ਤ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੇ ਅਪਰੇਸ਼ਨ; ਮੰਗਲ ਕਾਰਜ ਟਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
• ਪੁਨਰਵਸੂ — ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ; ਚਰ। ਮੁੜ ਪਰਤਣ ਵਾਲਾ ਸਫ਼ਰ ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਉਸਾਰੀ।
• ਪੁਸ਼ਯ — ਸ਼ਨੀ; ਖਿਪਰ। ਮੁਹੂਰਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਛੱਤਰ, ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਹ ਲਈ ਵਰਜਿਤ।
• ਅਸ਼ਲੇਸ਼ਾ — ਬੁੱਧ; ਤੀਖਣ। ਗੁਪਤ ਵਿੱਦਿਆ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇਲਾਜ।
• ਮਘਾ — ਕੇਤੂ; ਉਗਰ। ਵਡੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਮਾਮਲੇ।
• ਪੂਰਵਾ ਫਾਲਗੁਨੀ — ਸ਼ੁੱਕਰ; ਉਗਰ। ਆਰਾਮ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਤੇ ਸਜਾਵਟ।
• ਉੱਤਰਾ ਫਾਲਗੁਨੀ — ਸੂਰਜ; ਧਰੁਵ। ਵਿਆਹ, ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਤੇ ਪੱਕੀ ਸਾਂਝ।
• ਹਸਤ — ਚੰਦਰਮਾ; ਖਿਪਰ। ਦਸਤਕਾਰੀ, ਵਪਾਰ ਤੇ ਛੇਤੀ ਮੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ।
• ਚਿੱਤਰਾ — ਮੰਗਲ; ਮ੍ਰਿਦੂ। ਨਕਸ਼ਾ, ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਤੇ ਗਹਿਣੇ।
• ਸਵਾਤੀ — ਰਾਹੂ; ਚਰ। ਵਪਾਰ, ਗੱਲਬਾਤ ਤੇ ਥਾਂ ਬਦਲਣੀ।
• ਵਿਸ਼ਾਖਾ — ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ; ਮਿਸ਼ਰ। ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ।
• ਅਨੁਰਾਧਾ — ਸ਼ਨੀ; ਮ੍ਰਿਦੂ। ਦੋਸਤੀ, ਸਾਂਝਾ ਕੰਮ ਤੇ ਸੁਲ੍ਹਾ।
• ਜੇਸ਼ਠਾ — ਬੁੱਧ; ਤੀਖਣ। ਅਗਵਾਈ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ, ਪਰ ਸ਼ੁਭ ਆਰੰਭ ਲਈ ਟਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਮੂਲ — ਕੇਤੂ; ਤੀਖਣ। ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀ, ਖੋਜ ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਪੜਤਾਲ।
• ਪੂਰਵਾਸ਼ਾੜ੍ਹਾ — ਸ਼ੁੱਕਰ; ਉਗਰ। ਪਾਣੀ, ਨਹਿਰ ਤੇ ਬੇੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੰਮ।
• ਉੱਤਰਾਸ਼ਾੜ੍ਹਾ — ਸੂਰਜ; ਧਰੁਵ। ਪੱਕੀ ਜਿੱਤ, ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਤੇ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣਾ।
• ਸ਼੍ਰਵਣ — ਚੰਦਰਮਾ; ਚਰ। ਸੁਣਨਾ, ਪੜ੍ਹਾਈ, ਕੀਰਤਨ ਤੇ ਸੰਗੀਤ।
• ਧਨਿਸ਼ਠਾ — ਮੰਗਲ; ਚਰ। ਸਾਜ਼, ਸੰਗੀਤ, ਜਾਇਦਾਦ ਤੇ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ।
• ਸ਼ਤਭਿਖਾ — ਰਾਹੂ; ਚਰ। ਇਲਾਜ, ਦਵਾਈ ਤੇ ਗੁੱਝੀ ਖੋਜ।
• ਪੂਰਵਾ ਭਾਦਰਪਦ — ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ; ਉਗਰ। ਤਪ, ਤਿਆਗ ਤੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਵਿਚਾਰ।
• ਉੱਤਰਾ ਭਾਦਰਪਦ — ਸ਼ਨੀ; ਧਰੁਵ। ਡੂੰਘੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਦਾਨ ਤੇ ਪੱਕੀ ਸਥਾਪਨਾ।
• ਰੇਵਤੀ — ਬੁੱਧ; ਮ੍ਰਿਦੂ। ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ, ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਤੇ ਸੇਵਾ ਦੇ ਕੰਮ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਣ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਤਰੀਕਾ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਾਕ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਾਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਨਾਂ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਾਲ ਸਿੰਘ ਜਾਂ ਕੌਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਨਛੱਤਰ ਦੇ ਚਰਣ ਵਾਲਾ ਅੱਖਰ ਇਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਤੇ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਜੰਤਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਦੂਜੀ ਰੀਤ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਔਕੜ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਜੰਤਰੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖਦੀ। ੧੦੮ ਚਰਣਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਆਰਦਰਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਚਰਣ ਲਈ ਙ ਤੇ ਉੱਤਰਾ ਭਾਦਰਪਦ ਦੇ ਚੌਥੇ ਚਰਣ ਲਈ ਞ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹਸਤ ਦੇ ਚੌਥੇ ਚਰਣ ਦਾ ਠ ਵੀ ਲਗਭਗ ਅਣਵਰਤਿਆ ਹੈ। ਰਿਵਾਜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਾਲ ਦੇ ਚਰਣ ਦਾ ਅੱਖਰ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਸਿੱਧਾ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਵਾਲਾ ਅੱਖਰ ਹੀ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਨਛੱਤਰ ਮਾੜਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਹੱਲ ਕੋਈ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ। ਸੇਵਾ, ਲੰਗਰ, ਦਸਵੰਧ, ਦਾਨ ਤੇ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ — ਇਹੀ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਹਰ ਦਿਨ ਬਰਾਬਰ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਉੱਪਰਲੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਜ ਦੇ ਨਛੱਤਰ ਦਾ ਵਰਗ ਵੇਖੋ — ਧਰੁਵ ਨਛੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਕੰਮ, ਚਰ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ, ਮ੍ਰਿਦੂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝ ਤੇ ਸਜਾਵਟ, ਤੀਖਣ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸਖ਼ਤ ਫ਼ੈਸਲੇ। ਦੂਜਾ, ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਨਛੱਤਰ ਤੋਂ ਅੱਜ ਦੇ ਨਛੱਤਰ ਤੱਕ ਗਿਣ ਕੇ ਨੌਂ ਨਾਲ ਵੰਡੋ; ਬਾਕੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਜਨਮ, ਸੰਪਤ, ਵਿਪਤ, ਖੇਮ, ਪ੍ਰਤਿਅਰੀ, ਸਾਧਕ, ਵਧ, ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਅਤਿਮਿੱਤਰ — ਇਹ ਨੌਂ ਤਾਰਾਂ ਦੁਹਰਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਹ ਸਭ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਹੁਕਮ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਵੀ ਦਿਨ ਸੇਵਾ, ਕੰਮ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਲਈ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ ਲਈ ਨਛੱਤਰ ਫਲ, ਅੱਜ ਦੀ ਤਿਥੀ ਤੇ ਨਛੱਤਰ ਮੁਤਾਬਕ ਨਾਂ ਵੇਖੋ।