⚫ नवग्रह — शनि (Saturn)

शनि कर्मका देवता हुन् — परिश्रम, उत्तरदायित्व, अनुशासन र स्थिरताका कारक। 'शनिले दुःख दिन्छ तर परिश्रम गरेमा फल पनि दिन्छ' — यो अनुभवसिद्ध सत्य हो। शनिले न्यायाधीशझैं कर्मअनुसार फल दिन्छ।

शनि मकर र कुंभको स्वामी हो, तुला (20°) मा उच्च र मेषमा नीच। उच्च शनिबाट 'शश योग' (पञ्च महापुरुष योग) बन्छ। साढेसाती — चन्द्र राशिबाट 12, 1, 2औं भावमा शनिको 7.5 वर्षको गोचर — धैर्य राखे शुभ बन्छ।

शनिबार शनि मन्दिरमा तिलको तेलको दियो बाल्नु, निलो/कालो वस्त्र र मास-फलामको दान गर्नुले शनि दोष कम गर्छ। पशुपति क्षेत्रको नवग्रह मन्दिर (काठमाडौं) नेपालको प्रमुख स्थल हो। नीलम शनिको रत्न हो — परामर्शविना धारण नगर्नुहोस्।

शनि षष्ठ, अष्टम, दशम र द्वादश भावका कारक हुन् — रोग, आयु, कर्म र व्यय। आयुकारक हुनु यिनको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कारकत्व हो र यसै कारण यिनीबाट अनावश्यक डर बनाइन्छ।

वास्तवमा शनि कर्मफलदाता हुन् — जे आर्जन गरिएको छ त्यही दिन्छन्, ढिलो र पूरा तौलेर। उनी दुःखका होइन, ‘ढिलाइ’का कारक हुन्; अनि ढिलाइ र इन्कार एउटै कुरा होइनन्।

शनि मकर र कुम्भका स्वामी हुन्। मूलत्रिकोण कुम्भको 0° देखि 20°। उच्च तुला 20°, नीच मेष 20°।

तुलामा उच्च हुनुको कारण फलादेशमा स्पष्ट छ: तुला सन्तुलन र न्यायको राशि हो र शनिको सम्पूर्ण काम नै हिसाब बराबर गर्नु हो। मेषमा नीच, किनकि मेषले तुरुन्तै फल माग्छ। यसै कारण वृष र तुला लग्नमा शनि योगकारक बन्छन् — ती जातकका लागि शनिको दशा जीवनकै सबैभन्दा फलदायी समय हुन्छ।

शनिको महादशा उन्नाइस वर्षको हुन्छ। पुष्य, अनुराधा वा उत्तरा भाद्रपद नक्षत्रमा जन्म भएको छ भने यो पहिलो दशा हुन्छ।

स्वभाव — ‘स्थापना’। यी उन्नाइस वर्षमा जे बनाइन्छ त्यो प्रायः टिक्छ, तर सुरुका तीन-चार वर्ष लगभग सधैँ गह्रौँ हुन्छन्। एउटा कुरा सम्झनुपर्छ: शनिको दशा र साढेसाती फरक कुरा हुन्। दशा जन्म नक्षत्रबाट आउँछ, साढेसाती गोचरबाट; दुवै एकसाथ पनि चल्न सक्छन्।

शनिबार तिलको तेल, कालो मास र कम्बलको दान; तपाईंका लागि काम गर्नेहरूको ज्याला ठीक दिनमै दिने; र काममा ढिलाइ नगर्ने।

काठमाडौंमा शनिको प्रमुख उपासना-स्थल पशुपति क्षेत्रको नवग्रह मन्दिर हो, जहाँ शनिबार तेलको दियो बाल्ने र परिक्रमा गर्ने चलन छ। शनिका लागि गरिने लगभग सबै कुरा संयम र दानका रूपमा हुन्छ, खर्चका रूपमा होइन।