☎ नेपाली ज्योतिष सेवा 📅 16 October 2026

🪐 नवग्रह — नौ ग्रहको परिचय

कारकत्व, स्वामी राशि, उच्च-नीच अंश, विंशोत्तरी दशा र उपाय

Navagraha in Nepali — the Nine Grahas of Vedic Astrology

🪐 नौ ग्रह — एक नजरमा

ग्रह स्वामी राशि उच्च नीच रत्न
☀️ सूर्य सिंह मेष (10°) तुला माणिक्य (Ruby)
🌙 चंद्र कर्क वृषभ (3°) वृश्चिक मोती (Pearl)
🔴 मंगल मेष, वृश्चिक मकर (28°) कर्क मूगा (Coral)
💚 बुध मिथुन, कन्या कन्या (15°) मीन पन्ना (Emerald)
🟡 गुरु (बृहस्पति) धनु, मीन कर्क (5°) मकर पुखराज (Yellow Sapphire)
🌸 शुक्र वृषभ, तुला मीन (27°) कन्या हीरा (Diamond)
⚫ शनि मकर, कुंभ तुला (20°) मेष नीलम (Blue Sapphire)
🌑 राहु मिथुन/कन्या (मित्र) वृषभ/मिथुन वृश्चिक/धनु गोमेद (Hessonite)
🔮 केतु धनु/मीन (मित्र) वृश्चिक/धनु मिथुन/मीन लसुनिया (Cat's Eye)

📐 ग्रह-बल कसरी पढिन्छ

ग्रहको फल राशिमा मात्र होइन, त्यो कोसँग बसेको छ र कुन अंशमा छ भन्ने कुरामा पनि निर्भर गर्छ। पराशर पद्धतिमा हरेक ग्रहका नैसर्गिक मित्र, शत्रु र सम ग्रह निश्चित छन्; यसका साथै ‘दिग्बल’ — अर्थात् कुन भावमा ग्रहले सबैभन्दा बढी बल पाउँछ — छुट्टै मापन हो। हरेक ग्रहको पूरा सूची उसकै आफ्नो पृष्ठमा दिइएको छ।

एउटा नियम प्रायः छुटाइन्छ: नैसर्गिक मैत्री स्थिर हुन्छ, तर तात्कालिक मैत्री हरेक कुण्डलीमा फरक हुन्छ — जुन ग्रह अर्कोबाट दोस्रो, तेस्रो, चौथो, दसौं, एघारौं वा बाह्रौं भावमा छ, त्यो तात्कालिक मित्र हो। दुवैलाई मिलाएर पञ्चधा मैत्री बन्छ, र वास्तविक अध्ययन त्यहीँबाट सुरु हुन्छ। दोस्रो नियम अंशको हो: उच्च राशिमा हुनु र परमोच्च अंशमा हुनु एउटै कुरा होइन।

❓ बारम्बार सोधिने प्रश्न

के राहु र केतु वास्तविक ग्रह हुन्?

होइनन्। यी चन्द्रमाको कक्षा र सूर्य-पथका दुई प्रतिच्छेदन बिन्दु हुन् — उत्तरको राहु, दक्षिणको केतु। ग्रहण ठीक यहीँ लाग्छ, र यसै कारण पुराणमा यिनलाई प्रकाश निल्ने भनिएको हो।

रत्न धारण गर्नुअघि के हेर्नुपर्छ?

लग्न। प्रत्येक लग्नका लागि कुन ग्रह शुभ र कुन मारक हो भन्ने फरक हुन्छ। उदाहरणका लागि मेष लग्नमा शनि दुई अशुभ भावका स्वामी हुन्, त्यसैले नीलम लगाउनु लगभग सधैं गलत हुन्छ।

नवग्रहको क्रम यस्तो किन छ?

सूर्य, चन्द्र, मङ्गल, बुध, गुरु, शुक्र, शनि, राहु, केतु — यो क्रम बारसँग जोडिएको छ। पहिला सातवटाका नामबाटै हप्ताका सात दिन बनेका हुन्; राहु-केतु छाया ग्रह भएकाले अन्त्यमा आउँछन्।

एउटा ग्रह कमजोर भए के पूरै जीवन खराब हुन्छ?

होइन। ग्रहको फल दशाअनुसार आउँछ। जुन ग्रहको दशा चलिरहेको छैन, त्यसको फल प्रायः अनुभवमा आउँदैन। विंशोत्तरी दशा पद्धतिको मूल यही हो — 120 वर्षको एउटा चक्र, नौ ग्रहमा बाँडिएको।