🌑 नवग्रह — राहु (Rahu)

राहु छाया ग्रह हो — आकाशमा अदृश्य, तर ज्योतिषीय गणनामा अत्यन्त महत्त्वपूर्ण। यो चन्द्रमाको कक्षाको उत्तरी बिन्दु हो। माया, आकस्मिक परिवर्तन, विदेश-सम्पर्क, प्रविधि र रहस्य राहुका कारकत्व हुन्।

राहु वृषभ/मिथुनमा बलियो मानिन्छ। राहु जुन भावमा बस्छ, त्यसका कारकत्वलाई अप्रत्याशित ढङ्गले प्रकट गर्छ। 11औं भावको राहुले प्रायः विदेश-अवसर र आकस्मिक आम्दानी दिन्छ।

शनिबार माता दुर्गाको पूजा, निलो वस्त्र र तोरी-नरिवलको दानले राहुलाई अनुकूल बनाउँछ। काल भैरव पूजा र काल सर्प शान्ति पनि लाभदायक हुन्छ। गोमेद राहुको रत्न हो।

राहु कुनै भावका शास्त्रीय कारक होइनन्, र यही यिनको फलादेशको पहिलो नियम हो। उनी छाया ग्रह हुन् — जुन भावमा बस्छन् र जुन ग्रहसँग बस्छन्, उसैको फल बढाइदिन्छन्।

परम्परागत फलादेशमा राहु अति-इच्छा, विदेश, प्रविधि, प्रचार र अपरम्परागत बाटाका प्रतिनिधि हुन्। उनी जुन क्षेत्रमा हुन्छन्, जातक त्यहीँ सबैभन्दा बढी आसक्त हुन्छ र त्यहीँबाट सबैभन्दा ठूलो पाठ पनि पाउँछ।

राहुको आफ्नै कुनै राशि छैन; धेरै ग्रन्थले यिनलाई कुम्भको सह-स्वामी मान्छन्, किनकि कुम्भका मूल स्वामी शनि यिनका मित्र हुन्।

उच्च-नीचबारे परम्परागत ग्रन्थहरूमा मतभेद छ र त्यसलाई लुकाउनु उचित हुँदैन: केहीले वृषलाई उच्च र वृश्चिकलाई नीच भन्छन्, केहीले मिथुनलाई उच्च र धनुलाई नीच। यसै कारण अनुभवी ज्योतिषीले राहुलाई उच्च-नीचअनुसार होइन, भाव, स्वामी र सङ्गतअनुसार पढ्छन्।

राहुको महादशा अठार वर्षको हुन्छ। आर्द्रा, स्वाति वा शतभिषा नक्षत्रमा जन्म भएको छ भने यो पहिलो दशा हुन्छ।

स्वभाव — ‘आकस्मिक गति’। यी अठार वर्षमा धेरैजसो जातकले वैदेशिक यात्रा, पेशा-परिवर्तन वा पूरै नयाँ क्षेत्रमा प्रवेश देख्छन्। उन्नति छिटो हुन्छ, तर खुड्किला छोडेर। राहु-शनि र राहु-मङ्गलका अन्तर्दशा सबैभन्दा अस्थिर हुन्छन्; त्यस बेला ठूला सम्झौता र ऋणबाट टाढा रहनु राम्रो।

राहुका लागि कुनै निश्चित बार छैन। उपाय मुख्यतः बानीकै हो — अधुरा काम पूरा गर्ने, नशाबाट टाढा रहने, र आवश्यक नभएको कुरा नकिन्ने।

नेपालमा राहुको वास्तविक पहिचान ग्रहणसँग छ। ग्रहणका बेला पशुपतिनाथलगायतका मन्दिरका ढोका बन्द रहन्छन् र ग्रहण छुटेपछि स्नान तथा दानपछि मात्र पूजा सुरु हुन्छ। राहु एउटा गणितीय बिन्दु मात्र हुन्, तर यो चलनले त्यस बिन्दुलाई यहाँ कति गम्भीरतासाथ लिइन्छ भन्ने देखाउँछ।