🔮 नवग्रह — केतु (Ketu)

केतु राहुको दक्षिणी बिन्दु हो — चन्द्र कक्षाको दक्षिणी नोड। अध्यात्म, मोक्ष, पूर्वजन्मको कर्म र वैराग्य केतुका कारकत्व हुन्। 'राहुले जे पाउन चाहन्छ, केतुले त्यसलाई त्याग्नतर्फ लैजान्छ' — त्यसैले केतु मोक्षकारक ग्रह हो।

केतु धनु/मीनमा बलियो मानिन्छ। बलियो केतु भएका जातक उत्कृष्ट ध्यानी, आध्यात्मिक गुरु र गूढ विषयका ज्ञाता हुन्छन्। चिकित्सा र सफ्टवेयर प्रविधिमा पनि केतुले शुभ फल दिन्छ।

केतु सधैं राहुको ठीक विपरीत रहन्छ — राहु कुंभमा भए केतु सिंहमा। मङ्गलबार/शनिबार गणेश पूजाले केतुलाई अनुकूल बनाउँछ। लसुनिया केतुको रत्न हो।

केतु मोक्ष र वैराग्यका कारक हुन्। परम्परागत फलादेशमा उनी पितृ र पूर्वजन्मका संस्कारका पनि कारक हुन्, र यसै कारण श्राद्ध-तर्पणलाई केतुको उपाय भनिन्छ।

राहु यदि ‘अझै चाहियो’ हुन् भने केतु ‘अब पुग्यो’ हुन्। उनी जुन भावमा बस्छन् त्यस क्षेत्रमा जातकलाई एक प्रकारको जन्मजात दक्षता मिल्छ — तर त्यसबाट सन्तोष मिल्दैन। यही केतुको वास्तविक पहिचान हो।

केतुको पनि आफ्नै कुनै राशि छैन; धेरै ग्रन्थले यिनलाई वृश्चिकको सह-स्वामी मान्छन्। उच्च-नीच राहुको ठीक उल्टो हो र उही मतभेद यहाँ पनि कायम रहन्छ।

एउटा नियम स्थिर छ जसमा कुनै मतभेद छैन: राहु र केतु सधैँ ठीक 180° टाढा र सधैँ वक्री रहन्छन्। त्यसैले एउटाको स्थिति थाहा भए अर्कोको आफैँ थाहा हुन्छ, र यसै अक्षबीच सबै ग्रह आइपुगे काल सर्प योग बन्छ।

केतुको महादशा केवल सात वर्षको हुन्छ — विंशोत्तरीको सबैभन्दा छोटो। अश्विनी, मघा वा मूल नक्षत्रमा जन्म भएको छ भने यो पहिलो दशा हुन्छ।

स्वभाव — ‘छोड्नु’। सात वर्ष थोरै समय हो, तर यस दशामा लगभग सधैँ केही न केही छोड्नुपर्छ — एउटा सहर, एउटा सम्बन्ध वा एउटा पुरानो पहिचान। धेरैजसो जातक यस बेला अनुसन्धान, चिकित्सा, आध्यात्मिक अभ्यास वा एकान्तमा गरिने कामतिर तानिन्छन्। शुक्रको अन्तर्दशामा सम्बन्धको बेचैनी सबैभन्दा स्पष्ट हुन्छ।

केतुका लागि पनि कुनै निश्चित बार छैन। उपाय — सोह्रश्राद्धमा तर्पण, पशुपन्छीलाई नियमित आहार, र कुनै एउटा गम्भीर विषयको निरन्तर अध्ययन।

नेपालमा पितृ-कार्यको प्रमुख क्षेत्र गोकर्णेश्वर हो, जहाँ कुशे औंसी (बुबाको मुख हेर्ने दिन) मा बागमती किनारमा पिण्डदान र श्राद्धको परम्परा शताब्दीऔँ पुरानो छ। केतुका लागि यही सबैभन्दा परम्परासिद्ध उत्तर हो।