🔴 नवग्रह — मंगल (Mars)

मङ्गल साहस, दाजुभाइ-दिदीबहिनी, भूमि, रगत र ऊर्जाको कारक हो। बलियो मङ्गल भएका जातक सेना, प्रहरी, शल्य-चिकित्सा, इन्जिनियरिङ र घरजग्गाका क्षेत्रमा सफल हुन्छन्।

मङ्गल मेष र वृश्चिकको स्वामी हो, मकर (28°) मा उच्च र कर्कमा नीच। मङ्गलको 4, 7 र 8औं दृष्टि विशेष हुन्छ। विवाह-विचारमा मङ्गलको स्थिति ध्यान दिएर हेरिन्छ — यही मङ्गल दोष जाँचको आधार हो।

मङ्गलबार हनुमानजीको पूजा, हनुमान चालीसाको पाठ र रातो मसुरो-सख्खरको दानले मङ्गललाई बलियो बनाउँछ। काठमाडौंको दक्षिणकाली मन्दिर प्रमुख स्थल हो। मूगा मङ्गलको रत्न हो।

मङ्गल तृतीय र षष्ठ भावका नैसर्गिक कारक हुन् — साहस, भाइ, प्रतिस्पर्धा र शत्रु। उनी भूमिका पनि कारक हुन्, त्यसैले जग्गा-जमिनको प्रश्नको उत्तर मङ्गल नहेरी दिइँदैन।

मङ्गललाई केवल ‘दोषको ग्रह’ ठान्नु एउटा प्रचलित भूल हो। मङ्गल दोष एउटा विशेष भाव-स्थितिको नाम हो, ग्रहको स्वभावको होइन; मङ्गलको वास्तविक काम रक्षा गर्नु हो।

मङ्गल दुई राशिका स्वामी हुन् — मेष र वृश्चिक। मूलत्रिकोण मेषको 0° देखि 12°। उच्च मकर 28°, नीच कर्कट 28°।

दुवै राशिको स्वभाव पूरै फरक छ र फलादेशमा यो कुरा प्रायः छुट्छ: मेषका मङ्गल अग्नि र चर हुन् — बाहिर लड्छन्; वृश्चिकका मङ्गल जल र स्थिर हुन् — भित्रै सम्हालेर राख्छन्। त्यसैले मेष लग्नको रिस देखिन्छ, वृश्चिक लग्नको देखिँदैन।

मङ्गलको महादशा सात वर्षको हुन्छ। मृगशिरा, चित्रा वा धनिष्ठा नक्षत्रमा जन्म भएको छ भने यो पहिलो दशा हुन्छ।

स्वभाव — ‘उद्यम’। यी सात वर्षमा धेरैजसो जातकले प्रतिस्पर्धात्मक परीक्षा, जग्गा खरिद, घर निर्माण वा आफ्नै व्यापारको सुरुवात देख्छन्। फल छिटो आउँछ तर धेरै समय टिक्दैन — मङ्गलले सुरु गराउँछन्, शनिले स्थिर बनाउँछन्। राहुको अन्तर्दशामा अनावश्यक विवाद र चोटपटकबाट होसियार रहनुपर्छ।

मङ्गलबार मसुरोको दाल र सख्खरको दान, वर्षमा एक पटक रक्तदान, नियमित शारीरिक श्रम, र रिसको जवाफ एक दिनपछि मात्र दिने बानी।

नेपालमा मङ्गल-बलको सबैभन्दा परिचित अभिव्यक्ति शक्ति-उपासना हो; मङ्गलबार र शनिबार दक्षिणकालीमा लाग्ने लामो लाइन यसै धारणासँग जोडिएको छ। जुन शरीर सेवामा लाग्छ, त्यो झगडामा लाग्दैन।