पुनर्वसु नक्षत्र फल

पुनर्वसु नक्षत्र — खगोलीय विस्तार र मूल स्वभाव

पुनर्वसु मिथुन राशिमा 20°00' बाट सुरु भई कर्क राशिमा 3°20' सम्म जान्छ — तीन पाद मिथुनमा, एक कर्कमा। यो 3:1 बाँडफाँड आर्द्रा वा रोहिणीजस्ता एउटै राशिमा रहने नक्षत्रलाई मिल्दैन। स्वामी गुरु, देवता अदिति र प्रतीक तूणीर अर्थात् वाण राख्ने ठोक्रो। नामको अर्थ नै 'फेरि बस्नु' हो — हराएको फिर्ता पाउनु। तूणीरका वाण सकिए भने त्यसलाई फेरि भर्न सकिन्छ, यही यस नक्षत्रको मूल छवि हो। त्यसैले पुनर्वसु जातकमा फेरि उठ्ने असाधारण क्षमता हुन्छ; असफलताले उनीहरूलाई भाँच्दैन। अदिति देवमाता हुन् — अखण्ड र असीम; उनको प्रभावले यी जातकको दृष्टिकोण उदार र सबैलाई समेट्ने खालको हुन्छ।

प्रथम पाददेखि चतुर्थ पादसम्मको भिन्नता

पहिला तीन पाद मिथुनमा, नवांश मेष, वृषभ र मिथुन। मेष नवांशमा मङ्गलका कारण पहल र तीव्रता; वृषभ नवांशमा शुक्रका कारण व्यावहारिक बुझाइ, कला र सञ्चय; मिथुन नवांशमा बुधमाथि बुध, अर्थात् सिकाउने, लेख्ने र संवादको पराकाष्ठा। चौथो पाद कर्क राशिमा र कर्क नवांशमै पर्छ — गुरु कर्कमा उच्चको हुन्छ, त्यसैले यो पाद पूरा पुनर्वसुमा सबैभन्दा शुभ मानिन्छ; यहाँ जन्मेका जातक धार्मिक, सेवाभावी र परिवारप्रेमी हुन्छन्। व्यावहारिक भिन्नता ठूलो छ: पहिला तीन पादको जन्मराशि मिथुन र चौथोको कर्क, त्यसैले साढेसाती, चन्द्राष्टम र गोचरफल पूरै फरक।

गण, योनि, नाडी र वर्णको व्यावहारिक अर्थ

गण देव, योनि मार्जार अर्थात् बिरालो (पोथी), नाडी आदि। वर्ण पहिला तीन पादमा शूद्र र चौथो पादमा कर्कका कारण ब्राह्मण। मार्जार योनिको शत्रु मूषक अर्थात् मुसा योनि हो — त्यसैले मघा र पूर्वा फाल्गुनीसँग योनि मेलापक कमजोर हुन्छ। आश्लेषा पनि मार्जार योनिको हो, त्यसैले पुनर्वसु–आश्लेषा जोडीको योनिकूट पूरै मिल्छ। आदि नाडी भएकाले अश्विनी, आर्द्रा, उत्तरा फाल्गुनी, हस्त, ज्येष्ठा, मूल, शतभिषा र पूर्वा भाद्रपदसँग नाडी दोष लाग्छ।

विंशोत्तरी दशा-क्रम

पुनर्वसुमा जन्म भए सोह्र वर्षको गुरु महादशाबाट जीवन सुरु हुन्छ। गुरु शुभ ग्रह हो र उसको लामो दशा बाल्यकाल तथा पढाइका वर्षहरूमा फैलिन्छ, त्यसैले यी जातकको प्रारम्भिक शिक्षा प्रायः निर्विघ्न हुन्छ र गुरुजनको सहारा मिल्छ। त्यसपछि उन्नाइस वर्षको शनि महादशा आउँछ — यो चरण तुलनात्मक रूपमा परिश्रम र उत्तरदायित्वको हुन्छ, र ठीक यही मोडमा पुनर्वसुको 'फेरि उठ्ने' क्षमता काम लाग्छ।

आजीविकाको दिशा

गुरुका कारण अध्यापन, कानुन, वित्तीय परामर्श, प्रकाशन र धर्मशास्त्र अनुकूल छन्। तूणीरको प्रतीकबाट आपूर्ति शृङ्खला, भण्डारण र पुनःप्रयोग उद्योग पनि जोडिन्छन्। अदितिको प्रभावले पर्यटन, आतिथ्य-सेवा, परामर्श र सामाजिक संस्थामा पनि सफलता मिल्छ। बारम्बार नयाँ ढङ्गले सुरु गर्नुपर्ने काम यी जातकलाई विशेष रूपमा सुहाउँछ।

दाम्पत्य र गुण मिलान

पुनर्वसु जातक समझदार र क्षमाशील हुन्छन्, त्यसैले गृहस्थीमा सम्झौता गर्न तत्पर रहन्छन्। तर निरन्तर झुकिरहँदा हल्का रूपमा लिइने खतरा रहिरहन्छ। मार्जार–मूषक योनिवैर, आदि नाडीको दोष र चौथो पादका जातकको फरक भकूट — यी तीनै गुण मिलानमा हेर्नुहोस्।

दिनचर्या र सामान्य स्वास्थ्य

मिथुन पादमा काँध, हात र श्वासप्रश्वास तथा कर्क पादमा छाती र पाचनमा सामान्य ध्यान दिनुहोस्। गुरुको प्रभावले गुलियो र तारेको खानेकुराको रुचि बढ्छ; तौलमा नजर राख्नुहोस्। नियमित हिँडाइ, हल्का आहार र पर्याप्त निद्रा उपयोगी छन्। समस्या बढेमा विशेषज्ञकहाँ जानुहोस्।

नेपालको उपासना-परम्परा

'फेरि बस्नु' को भावसँग नेपालमा सबैभन्दा मेल खाने स्थान जनकपुरधाम हो — सीताको जन्मभूमि र राम-सीता विवाहको स्थल, जहाँ जानकी मन्दिरमा रामनवमी र विवाह पञ्चमी धुमधामसँग मनाइन्छ र फागुन औंसीमा मिथिलाको मध्यमा परिक्रमा तथा वर्षभरि पञ्चकोशी परिक्रमा गर्ने परम्परा आज पनि जीवित छ। वनवासपछि फर्किने र फेरि बस्ने रामकथा पुनर्वसुको स्वभावसँग सिधै जोडिन्छ। यी जातकका लागि जानकी मन्दिरको दर्शन र जनकपुरको परिक्रमा, बिहीबार गुरुको उपासना र विद्यार्थीलाई पुस्तक दान सबैभन्दा सुसंगत उपाय हुन्।