ବୁଧ ଗ୍ରହ

ବୁଧ ବୁଦ୍ଧି, ବାକ୍ୟ ଓ ବାଣିଜ୍ୟର କାରକ, ଏବଂ ଦଶମ ଭାବର ଚାରି କାରକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ମାତ୍ର ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାରକତ୍ୱ ପ୍ରାୟ ଭୁଲାଯାଏ — ବୁଧ ମାତୁଳ, ଅର୍ଥାତ୍ ମାମୁଁଙ୍କର ମଧ୍ୟ କାରକ। ଆଉ ସେ ‘ବିଦ୍ୟା’ର କାରକ ଅର୍ଥ କେବଳ ପାଠ ନୁହେଁ; ବୁଧଙ୍କ ବିଦ୍ୟା ହେଉଛି ପ୍ରୟୋଗର ବିଦ୍ୟା — ହିସାବ, ଭାଷା, ଚୁକ୍ତି ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ।

ବୁଧ ମିଥୁନ ଓ କନ୍ୟାର ଅଧିପତି। ମୂଳତ୍ରିକୋଣ କନ୍ୟାର ୧୬°ରୁ ୨୦° — ଏକ ଅତି ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ପଟି। ଉଚ୍ଚ ମଧ୍ୟ କନ୍ୟା ୧୫°, ନୀଚ ମୀନ ୧୫°।

ଅର୍ଥାତ୍ ବୁଧ ହେଉଛନ୍ତି ସେହି ଏକମାତ୍ର ଗ୍ରହ ଯିଏ ନିଜ ରାଶିରେ ହିଁ ଉଚ୍ଚ ହୁଅନ୍ତି। ଏହା ଏକ କୌତୂହଳ ନୁହେଁ, ଏକ ପ୍ରୟୋଗିକ କଥା: କନ୍ୟାର ବୁଧ ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ସ୍ଥିତିଠାରୁ ବଳବାନ, ଏବଂ ସେଥିପାଇଁ କନ୍ୟା ଲଗ୍ନ ବା କନ୍ୟା ରାଶିର ଜାତକ ବିଶ୍ଳେଷଣମୂଳକ କାମରେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଆଗେଇ ଯାଆନ୍ତି।

ବୁଧ ଏକମାତ୍ର ଗ୍ରହ ଯିଏ ନିଜ ରାଶି କନ୍ୟାରେ ହିଁ ଉଚ୍ଚ ମଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି — ନବଗ୍ରହରେ ଆଉ କାହାରି ଏହା ନାହିଁ। ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ୨୮ ଅଂଶରୁ ଅଧିକ ଦୂର ଯାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ କୋଷ୍ଠୀରେ ବୁଧ ପ୍ରାୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ କିମ୍ବା ପାଖ ରାଶିରେ ମିଳନ୍ତି।

ଏହି କାରଣରୁ ବୁଧ ପ୍ରାୟ ଅସ୍ତଙ୍ଗତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଏହା ସାଧାରଣ। ଅଥଚ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ୧୪ ଅଂଶ ଭିତରେ ମାତ୍ର ଅତି ପାଖରେ ନଥିଲେ ‘ବୁଧାଦିତ୍ୟ ଯୋଗ’ ତିଆରି ହୁଏ, ଯାହା ବୁଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରକାଶ ଶକ୍ତି ଦିଏ। ବୁଧ ମଧ୍ୟ ନପୁଂସକ ଗ୍ରହ — ସେ ଯାହାଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ବସନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

ବୁଧ ମହାଦଶା ସତର ବର୍ଷର — ଶୁକ୍ର ଓ ଶନିଙ୍କ ପରେ ତୃତୀୟ ଦୀର୍ଘତମ। ଅଶ୍ଳେଷା, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ବା ରେବତୀରେ ଜନ୍ମ ହେଲେ ଏହା ପ୍ରଥମ ଦଶା।

ଚରିତ୍ର — ‘ବିସ୍ତାର ଓ ସଂଯୋଗ’। ଏହି ସତର ବର୍ଷ ଅଧିକାଂଶ ଜାତକଙ୍କ ପାଠ, ପ୍ରଥମ ଚାକିରି କିମ୍ବା ବ୍ୟବସାୟ ବିସ୍ତାରର କାଳରେ ପଡ଼େ। ବୁଧ ନପୁଂସକ ଗ୍ରହ — ସେ ଯାହାଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ବସନ୍ତି ତାଙ୍କର ଗୁଣ ନିଅନ୍ତି, ତେଣୁ ଏହି ଦଶାର ଫଳ ଜନ୍ମକୋଷ୍ଠୀରେ ବୁଧ କାହା ସହିତ ଅଛନ୍ତି ତାହା ଉପରେ ସର୍ବାଧିକ ନିର୍ଭରଶୀଳ।

ବୁଧବାର ସବୁଜ ମୁଗ ଦାନ, ଜଣେ ପିଲାର ପାଠ ଖର୍ଚ୍ଚ ଉଠାଇବା, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୌଖିକ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିକୁ ଲେଖା ରୂପ ଦେବା।

ଓଡ଼ିଶାରେ ବୁଧଙ୍କ ଗଣିତ-ଚରିତ୍ରର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରମାଣ ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର। ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ବିନା ଦୂରବୀକ୍ଷଣରେ, ବାଉଁଶର ଯନ୍ତ୍ର ତିଆରି କରି ସେ ଗ୍ରହଗତି ମାପିଥିଲେ ଓ ‘ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ’ ଲେଖିଥିଲେ। ବୁଧଙ୍କ ପ୍ରତିକାର ପାଇଁ ହିସାବ ଶିଖିବାଠାରୁ ଭଲ କିଛି ନାହିଁ।

ନବଗ୍ରହ — ପଞ୍ଚଧା ମୈତ୍ରୀ ଓ କୋଣାର୍କ ପଟ୍ଟ