જન્મકુંડળી કેવી રીતે જોવી અને સમજવી — પહેલા શું તપાસવું

જન્મકુંડળી કેવી રીતે જોવી અને સમજવી — પહેલા શું તપાસવું

જન્મકુંડળી જોવાનો સાચો ક્રમ આ છે: પહેલાં લગ્ન અને લગ્નેશ, પછી ચંદ્ર રાશિ અને નક્ષત્ર, ત્યાર બાદ ભાવમાં બેઠેલા ગ્રહો અને તેમની દૃષ્ટિ, અને છેલ્લે ચાલતી દશા. આ ક્રમ પકડી લો તો તમારી કુંડળીનો સ્વભાવ અને સમયનો મોટો ચિતાર તમે જાતે સમજી શકો છો. લગભગ ચાલીસ વર્ષથી હું કોઈ પણ કુંડળી હાથમાં લઉં ત્યારે આ જ રીતે આગળ વધું છું.

કુંડળીનો નકશો પહેલી નજરે કેવી રીતે સમજવો?

કુંડળી બાર ખાનાંવાળો એક નકશો છે. ગુજરાતમાં સામાન્ય રીતે ઉત્તર ભારતીય શૈલી વપરાય છે, જેમાં સૌથી ઉપરનું વચ્ચેનું ખાનું પહેલો ભાવ એટલે લગ્ન ગણાય અને ગણતરી ઘડિયાળની ઊલટી દિશામાં ચાલે. ખાનાંમાં લખેલા આંકડા રાશિના ક્રમાંક છે: મેષ ૧, વૃષભ ૨, મિથુન ૩ એમ મીન ૧૨ સુધી.

ગ્રહો ઘણી વાર ટૂંકા નામે લખાય છે, જેમ કે સૂ, ચં, મં, બુ, ગુ, શુ, શ, રા, કે. ખાનું એટલે ભાવ અને ખાનામાંનો આંકડો એટલે રાશિ — આ બે વચ્ચેનો ફરક પહેલા જ દિવસે પાકો કરી લેવો. નવા શીખનારાઓ સૌથી વધુ ભૂલ અહીં જ કરે છે.

પહેલું પગલું: લગ્ન અને લગ્નેશ કયા છે?

તમારા જન્મની ક્ષણે પૂર્વ ક્ષિતિજ પર જે રાશિ ઉદય પામતી હોય તે લગ્ન. તે તમારું શરીર, સ્વભાવ અને જીવન તરફનો દૃષ્ટિકોણ બતાવે છે. લગ્નની રાશિનો સ્વામી એટલે લગ્નેશ, અને તે ગ્રહ કયા ભાવમાં, કઈ રાશિમાં બેઠો છે તે જોવું.

ઉદાહરણ તરીકે, લગ્ન કર્ક હોય તો લગ્નેશ ચંદ્ર બને. ચંદ્ર દસમા ભાવમાં હોય તો વ્યક્તિની ઓળખ કામકાજ અને જાહેર વ્યવહાર સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલી રહે છે. લગ્નેશ મજબૂત હોય તો આખી કુંડળીને ટેકો મળે છે, નબળો હોય તો બીજા ગ્રહોની મદદ તપાસવી પડે.

બીજું પગલું: ચંદ્ર રાશિ અને નક્ષત્ર કઈ છે?

ગોચર, સાડાસાતી, દશા અને મેળાપ — ભારતીય જ્યોતિષમાં મોટા ભાગની ગણતરી ચંદ્ર રાશિ પરથી થાય છે. એટલે કુંડળીમાં ચંદ્ર ક્યાં બેઠો છે તે બીજું સૌથી મહત્ત્વનું નિશાન છે. ચંદ્ર જે નક્ષત્રમાં હોય તે જન્મ નક્ષત્ર, અને તેના પરથી જ વિંશોત્તરી દશાનો પ્રારંભ નક્કી થાય છે.

ચંદ્ર કયા ભાવમાં છે તે પણ જુઓ. ચોથા કે નવમા ભાવનો ચંદ્ર મનને ઘર અને શ્રદ્ધા તરફ વાળે છે, જ્યારે બારમા ભાવનો ચંદ્ર એકાંત અને વિદેશ તરફ ખેંચાણ આપી શકે. આ સંકેતો છે, નિશ્ચિત ભવિષ્યવાણી નથી.

ભાવો અને તેમાં બેઠેલા ગ્રહો કેવી રીતે જોવા?

હવે લગ્નથી શરૂ કરીને દરેક ભાવનો વિષય યાદ રાખો. પ્રથમ શરીર, બીજો ધન અને વાણી, ત્રીજો પ્રયત્ન અને ભાઈ-બહેન, ચોથો ઘર અને માતા, પાંચમો વિદ્યા અને સંતાન, છઠ્ઠો રોગ અને સ્પર્ધા, સાતમો લગ્ન અને ભાગીદારી, આઠમો અચાનક ફેરફાર, નવમો ભાગ્ય અને ગુરુ, દસમો કર્મ અને વ્યવસાય, અગિયારમો લાભ અને બારમો વ્યય તથા વિદેશ.

ગ્રહ જે ભાવમાં બેઠો હોય ત્યાં તે પોતાનું કામ કરે છે, અને જે ભાવોને તે જુએ છે ત્યાં પણ અસર નાખે છે. સાતમી દૃષ્ટિ બધા ગ્રહો પાસે છે; ગુરુને પાંચમી-નવમી, મંગળને ચોથી-આઠમી અને શનિને ત્રીજી-દસમી વિશેષ દૃષ્ટિ મળે છે.

• ગ્રહ કઈ રાશિમાં છે — પોતાની, ઉચ્ચ, નીચ કે મિત્ર-શત્રુ રાશિમાં?
• તે કયા ભાવનો સ્વામી છે અને ક્યાં બેઠો છે?
• તેની સાથે કયા ગ્રહો યુતિમાં છે અને કોની દૃષ્ટિ પડે છે?

આ ત્રણ સવાલોના જવાબ મળે તો કોઈ પણ ગ્રહ વિશે અડધું ચિત્ર સ્પષ્ટ થઈ જાય છે.

દશા કેવી રીતે જોવી — હાલમાં કયો સમય ચાલે છે?

કુંડળી સ્થિર નકશો છે, પણ દશા તેને સમય સાથે જોડે છે. વિંશોત્તરી પદ્ધતિમાં ચંદ્રના નક્ષત્રના સ્વામીથી પ્રથમ મહાદશા શરૂ થાય છે અને તે પછી ગ્રહો નિશ્ચિત ક્રમે આવે છે. હાલની મહાદશાનો સ્વામી કુંડળીમાં કયા ભાવમાં છે તે જોઈને સમજાય છે કે તે સમયગાળામાં જીવનનો કયો વિષય સક્રિય રહેશે.

મહાદશાની અંદર અંતર્દશા ચાલે છે. બંને ગ્રહો એકબીજાથી કયા ભાવમાં છે તે જુઓ; મિત્ર અને કેન્દ્ર-ત્રિકોણ જેવા સંબંધો હોય તો સમય સરળ રહે, ષડાષ્ટક જેવા સંબંધ હોય તો ધીરજ અને આયોજનની વધુ જરૂર પડે. દશાની તારીખો જાતે ગણવા કરતાં દશા પાનું જોવું વધુ સલામત છે.

શરૂઆત કરનારાઓની સામાન્ય ભૂલો કઈ છે?

પહેલી ભૂલ ખોટા જન્મ સમય પર આધાર રાખવાની છે; થોડી મિનિટોનો ફેર પણ લગ્ન બદલી શકે છે. બીજી ભૂલ એક જ ગ્રહ જોઈને નિર્ણય લઈ લેવાની છે. કુંડળી હંમેશાં સમગ્ર રીતે વંચાય છે. ત્રીજી ભૂલ ડર પેદા કરતા શબ્દો પર અટકી જવાની છે; કોઈ દોષ કે યોગ એકલો જીવન નક્કી કરતો નથી.

જો તમારી પાસે કુંડળી ન હોય તો મફત જન્મકુંડળી બનાવી લો અને પછી આ ક્રમ અનુસાર એક પછી એક પગલું તપાસો. વધુ વિગતે સમજવા કુંડળી કેવી રીતે વાંચવી લેખ પણ ઉપયોગી થશે, અને લગ્ન ચોક્કસ કરવા લગ્ન કેલ્ક્યુલેટર જોઈ શકાય.

અંતે એટલું યાદ રાખો કે કુંડળી માર્ગદર્શક નકશો છે. તે પ્રયત્ન, વિવેક અને સમયસર લીધેલા નિર્ણયનું સ્થાન લેતી નથી; તે ફક્ત બતાવે છે કે કયા ક્ષેત્રમાં વધુ ધ્યાન આપવું.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

કુંડળીમાં સૌથી પહેલાં શું જોવું જોઈએ?

સૌથી પહેલાં લગ્ન અને લગ્નેશ જુઓ, પછી ચંદ્ર રાશિ અને નક્ષત્ર. આ ત્રણથી વ્યક્તિના સ્વભાવનો પાયો સમજાય છે, અને પછી જ ભાવો અને દશા તરફ આગળ વધવું.

કુંડળીમાં ખાનું અને રાશિ વચ્ચે શો ફરક છે?

ખાનું એટલે ભાવ, જે ઉત્તર ભારતીય ચક્રમાં સ્થિર રહે છે. રાશિ એટલે ખાનામાં લખેલો આંકડો, જે દરેક કુંડળીમાં લગ્ન પ્રમાણે બદલાય છે. ભાવ જીવનનો વિષય બતાવે છે અને રાશિ ગ્રહની પરિસ્થિતિ બતાવે છે.

જન્મ સમય ચોક્કસ ન હોય તો શું કરવું?

જન્મ સમય લગભગ જ ખબર હોય તો ચંદ્ર રાશિ અને નક્ષત્ર આધારિત વાતો વધુ ભરોસાપાત્ર રહે છે, પણ લગ્ન અને ભાવો અનિશ્ચિત બની શકે. હોસ્પિટલ કે પરિવારના જૂના રેકોર્ડમાંથી સમય મેળવવાનો પ્રયત્ન કરો.