ચોઘડિયા સમજો
ગુજરાતમાં કોઈ પણ કામ શરૂ કરતાં પહેલાં સૌથી વધુ પુછાતો પ્રશ્ન છે — અત્યારે કયું ચોઘડિયું ચાલે છે? દુકાનનું ઉદ્ઘાટન હોય, પ્રવાસે નીકળવું હોય કે સોદો કરવો હોય, વેપારી પરંપરામાં ચોઘડિયું જોયા વિના પગલું ભરાતું નથી. આ લેખમાં આ પદ્ધતિ મૂળથી સમજીએ.
ચોઘડિયું એટલે શું?
સૂર્યોદયથી સૂર્યાસ્ત સુધીના દિવસને આઠ સરખા ભાગમાં વહેંચવામાં આવે છે — દરેક ભાગ આશરે દોઢ કલાકનો, એટલે લગભગ ચાર ઘડી જેટલો. ચાર ઘડીના આ ખંડ પરથી જ ચોઘડિયું નામ પડ્યું. એ જ રીતે સૂર્યાસ્તથી બીજા દિવસના સૂર્યોદય સુધીની રાતના પણ આઠ ચોઘડિયાં ગણાય છે. સૂર્યોદય-સૂર્યાસ્ત રોજ બદલાતા હોવાથી ચોઘડિયાંના ચોક્કસ સમય પણ રોજ થોડા બદલાય છે.
સાત નામ અને તેમના ગુણ
ચોઘડિયાં કુલ સાત છે અને તે નિશ્ચિત ચક્રમાં ફરે છે: ઉદ્વેગ, ચલ, લાભ, અમૃત, કાળ, શુભ અને રોગ. તેમાં અમૃત અતિ શુભ ગણાય છે; શુભ અને લાભ શુભ છે; ચલ મધ્યમ છે — હરતાં-ફરતાં કામ અને મુસાફરી માટે ચાલે; જ્યારે ઉદ્વેગ, કાળ અને રોગ અશુભ ગણાય છે અને નવા કામની શરૂઆત માટે ટાળવામાં આવે છે.
વાર પ્રમાણે ક્રમ કેમ બદલાય?
દરેક વારનું પહેલું ચોઘડિયું તે વારના સ્વામી ગ્રહ પ્રમાણે નક્કી થાય છે. રવિવારે દિવસ ઉદ્વેગથી શરૂ થાય, સોમવારે અમૃતથી, મંગળવારે રોગથી, બુધવારે લાભથી, ગુરુવારે શુભથી, શુક્રવારે ચલથી અને શનિવારે કાળથી. પછી ઉદ્વેગ-ચલ-લાભ-અમૃત-કાળ-શુભ-રોગ એ ચક્ર ક્રમે ફરતું રહે છે, અને આઠમું ચોઘડિયું ફરી પહેલા જેવું જ આવે છે. એટલે જ ગુરુવારની સવાર અને મંગળવારની સવારનાં ચોઘડિયાં સાવ જુદાં હોય છે.
કયા કામ માટે કયું ચોઘડિયું?
અમૃત ચોઘડિયું લગભગ દરેક શુભ કામ માટે ઉત્તમ — પૂજા, ખરીદી, નવી શરૂઆત. લાભ ચોઘડિયું વેપાર, સોદા, રોકાણ અને ધનપ્રાપ્તિનાં કામ માટે ખાસ પસંદ કરાય છે. શુભ ચોઘડિયું લગ્નવિધિ, ધાર્મિક કાર્ય અને માંગલિક પ્રસંગ માટે યોગ્ય છે. ચલ ચોઘડિયું પ્રવાસ અને વાહન સંબંધી કામ માટે ઠીક ગણાય. યાદ રાખો કે શુભ ચોઘડિયું ચાલતું હોય તો પણ તે સમયગાળામાં રાહુ કાળ આવતો હોય તો મહત્ત્વનું કામ ટાળવું — બંને સાથે જોવાની ટેવ રાખો.
રાતનાં ચોઘડિયાં ભૂલશો નહીં
ઘણા લોકો માને છે કે ચોઘડિયાં માત્ર દિવસનાં જ હોય. હકીકતમાં સૂર્યાસ્ત પછી પણ એ જ સાત નામનું ચક્ર રાતના આઠ ભાગમાં ચાલુ રહે છે. મોડી સાંજે દુકાન વધાવવી હોય, રાત્રે પ્રવાસે નીકળવું હોય કે ઓનલાઇન સોદો કરવો હોય, તો રાતનું ચોઘડિયું જોવું જોઈએ. શિયાળામાં દિવસ ટૂંકો હોવાથી દિવસનાં ચોઘડિયાં નાનાં અને રાતનાં લાંબાં થાય છે; ઉનાળામાં ઊલટું — એટલે છાપેલા એકસરખા કોઠાને બદલે સૂર્યોદય-સૂર્યાસ્ત પ્રમાણે ગણેલું પંચાંગ જ વાપરવું.
ચોઘડિયું અને મુહૂર્તનો ભેદ
ચોઘડિયું રોજિંદાં કામ માટેની સરળ પદ્ધતિ છે. લગ્ન, વાસ્તુ કે સીમંત જેવા મોટા પ્રસંગ માટે તિથિ, નક્ષત્ર, યોગ અને લગ્ન શુદ્ધિ જોઈને પૂરું મુહૂર્ત કઢાવવું જોઈએ. રોજના વ્યવહાર માટે ચોઘડિયું પૂરતું છે, મોટા સંસ્કાર માટે નહીં. ગુજરાતની વેપારી સંસ્કૃતિમાં ચોઘડિયું એટલા માટે ટક્યું છે કે તે યાદ રાખવું સહેલું છે — સાત નામ, નિશ્ચિત ચક્ર અને વાર પ્રમાણે શરૂઆત; પંચાંગ હાથમાં ન હોય તો પણ ગણી શકાય.
એક વ્યવહારુ ઉદાહરણ
ધારો કે ગુરુવારે અમદાવાદમાં સૂર્યોદય સવારે 6:15 વાગ્યે અને સૂર્યાસ્ત સાંજે 6:45 વાગ્યે છે. દિવસ સાડા બાર કલાકનો થયો, એટલે દરેક ચોઘડિયું આશરે ચોરાણું મિનિટનું. ગુરુવારનું પહેલું ચોઘડિયું શુભ, એટલે સવારે 6:15 થી લગભગ 7:49 સુધી શુભ ચાલે; પછી ક્રમે રોગ, ઉદ્વેગ, ચલ, લાભ, અમૃત, કાળ અને છેલ્લે ફરી શુભ. દુકાનનું ઉદ્ઘાટન બપોર પછીના લાભ-અમૃતના ગાળામાં ગોઠવવું હોય તો આ રીતે ઘરે બેઠાં પણ અંદાજ મળી જાય. આવો જ હિસાબ કોઈ પણ વાર માટે તે વારના પહેલા ચોઘડિયાથી માંડી શકાય.
આજનાં દિવસ અને રાતનાં ચોઘડિયાં ચોક્કસ સમય સાથે આ સાઇટના ચોઘડિયા પેજ પર જોઈ શકો છો.
વેદ જ્યોતિષના પરંપરાગત ગ્રંથોના અભ્યાસમાં અને ખગોળીય ગણના સોફ્ટવેરના વિકાસમાં ઊંડો રસ. આ સાઇટની બધી ગણતરીઓ આધુનિક ખગોળીય સૂત્રો (ગ્રહ સ્થિતિ, અયનાંશ, વિંશોત્તરી દશા)ના આધારે થાય છે; લેખોની સામગ્રી બૃહત્ પરાશર હોરા શાસ્ત્ર, ફળદીપિકા, જાતક પારિજાત જેવા ગ્રંથોના આધારે ચકાસવામાં આવે છે.
⚠️ આ લેખ ફક્ત સામાન્ય માહિતી માટે છે. વ્યક્તિગત નિર્ણયો માટે અનુભવી જ્યોતિષીની સલાહ લો.