રાહુ કાળ શું છે અને રાહુ કાળનો સમય કેવી રીતે ગણવો
રાહુ કાળ દરરોજ આવતો લગભગ દોઢ કલાકનો સમયગાળો છે, જેને પરંપરા પ્રમાણે નવા અને શુભ કાર્યની શરૂઆત માટે ટાળવાની સલાહ અપાય છે. તેની ગણતરી સૂર્યોદયથી સૂર્યાસ્ત સુધીના દિવસને આઠ સરખા ભાગમાં વહેંચીને થાય છે, અને વાર પ્રમાણે એક ચોક્કસ ભાગ રાહુ કાળ બને છે. સમય દરરોજ અને શહેર પ્રમાણે થોડો બદલાય છે.
રાહુ કાળ એટલે શું?
રાહુને છાયા ગ્રહ ગણવામાં આવે છે, અને દિવસના એક ભાગમાં તેનો પ્રભાવ વિશેષ મનાય છે, જે રાહુ કાળ કહેવાય. પરંપરામાં આ સમયે શરૂ કરેલા નવા કાર્યમાં અડચણ કે વિલંબની શક્યતા માનવામાં આવે છે. તે એક માન્યતા અને પરંપરા છે; તેને ભય રૂપે નહીં, સાવચેતી રૂપે જોવી જોઈએ.
દક્ષિણ ભારતમાં તેને રાહુ કાલમ કહે છે અને ગુજરાતમાં રાહુ કાળ. નામ અલગ હોવા છતાં ગણતરીની રીત સરખી છે.
સૂર્યોદયથી રાહુ કાળ કેવી રીતે ગણવો?
પહેલાં તે દિવસના સૂર્યોદય અને સૂર્યાસ્તનો સમય જાણો. બંને વચ્ચેનો કુલ સમય આઠ વડે ભાગો; તે એક ભાગની લંબાઈ છે. હવે વાર પ્રમાણે ક્યો ભાગ રાહુ કાળ છે તે નક્કી કરો.
ઉદાહરણ: સૂર્યોદય સવારે ૬:૦૦ અને સૂર્યાસ્ત સાંજે ૬:૦૦ હોય તો દિવસ ૧૨ કલાકનો, એટલે એક ભાગ દોઢ કલાકનો. સોમવારે બીજો ભાગ લઈએ તો રાહુ કાળ સવારે ૭:૩૦ થી ૯:૦૦ થાય. વાસ્તવમાં સૂર્યોદય ઋતુ અને સ્થળ પ્રમાણે બદલાય, એટલે તમારા શહેરનો સમય વાપરવો.
વાર પ્રમાણે રાહુ કાળનો ક્રમ શું છે?
આઠ ભાગમાંથી કયો ભાગ રાહુ કાળ તે વાર પ્રમાણે નક્કી છે:
- સોમવાર: બીજો ભાગ
- શનિવાર: ત્રીજો ભાગ
- શુક્રવાર: ચોથો ભાગ
- બુધવાર: પાંચમો ભાગ
- ગુરુવાર: છઠ્ઠો ભાગ
- મંગળવાર: સાતમો ભાગ
- રવિવાર: આઠમો ભાગ
ઉપરનું ઉદાહરણ (૬ થી ૬ ના દિવસ માટે) લઈએ તો રવિવારે સાંજે ૪:૩૦ થી ૬:૦૦, મંગળવારે ૩:૦૦ થી ૪:૩૦ અને ગુરુવારે ૧:૩૦ થી ૩:૦૦ રાહુ કાળ બને. આ ક્રમ યાદ રાખવા ઘણા લોકો ટૂંકો શબ્દ-સૂત્ર બનાવી લે છે.
રાહુ કાળમાં શું ટાળવું અને શું ચાલે?
પરંપરા પ્રમાણે નવા વેપારની શરૂઆત, સોદો પાકો કરવો, નવી ખરીદી, ગૃહપ્રવેશ, લગ્ન કે મંગળ કાર્યોની શરૂઆત જેવા શુભ કાર્યો રાહુ કાળમાં ટાળવાની સલાહ છે. બીજી તરફ, તે પહેલાંથી ચાલતાં કાર્યો ચાલુ રાખી શકાય, અને રોજિંદા કામ, અભ્યાસ, મુસાફરીનું ચાલુ સફર કે જરૂરી તબીબી બાબતો અટકાવવાની જરૂર નથી.
ઘણા લોકો આ સમયે પ્રાર્થના, જપ કે દુર્ગાસ્તુતિ કરે છે. જો તાત્કાલિક કામ હોય તો ઈશ્વરસ્મરણ કરીને આગળ વધવું વધુ સમજદારી છે, ડરવાને બદલે.
રાહુ કાળ સાથે બીજા સમય કેવી રીતે જોવા?
શુભ કાર્ય નક્કી કરતાં ફક્ત રાહુ કાળ નહીં, પણ તિથિ, નક્ષત્ર અને ચોઘડિયું પણ જોવાય છે. ગુજરાતમાં ચોઘડિયાની પરંપરા ખૂબ પ્રચલિત છે; તે સમજવા ચોઘડિયા સમજો લેખ વાંચો અને આજનો સમય ચોઘડિયા પાનામાં જુઓ. ભદ્રા કાળ માટે ભદ્રા કાળ પાનું છે.
રોજના સચોટ સમય માટે આજનું પંચાંગ ખોલો; તેમાં તમારા શહેર પ્રમાણે સૂર્યોદય, તિથિ, નક્ષત્ર અને રાહુ કાળ બધું મળી જાય છે. મોટા કાર્ય માટે શુભ મુહૂર્ત જોવું વધુ સારું.
બે શહેરનું ઉદાહરણ
ધારો કે શિયાળામાં કોઈ દિવસે સૂર્યોદય સવારે ૭:૦૦ અને સૂર્યાસ્ત સાંજે ૬:૦૦ છે. દિવસ ૧૧ કલાકનો થયો, એટલે એક ભાગ ૧ કલાક ૨૨ મિનિટ ૩૦ સેકન્ડ જેટલો. શુક્રવારે ચોથો ભાગ લઈએ તો રાહુ કાળ લગભગ ૧૧:૧૧ થી ૧૨:૩૪ ની આસપાસ આવે. ઉનાળામાં દિવસ લાંબો થાય ત્યારે સમય થોડો ખસે. એટલે ગુગલ કરેલો જૂનો સમય નહીં, તે દિવસનો અને તમારા શહેરનો સમય વાપરો.
રાહુ કાળ વિશે યોગ્ય અભિગમ શું?
રાહુ કાળ એ પંચાંગના ઘણા ઘટકોમાંથી એક છે. જો તમારું કામ અનિવાર્ય હોય અથવા ચોક્કસ સમયે જ થઈ શકે એમ હોય તો ઘબરાવાની જરૂર નથી. મુખ્ય મુહૂર્ત, જેમ કે લગ્ન કે ગૃહપ્રવેશ, અનુભવી પંડિત પાસેથી જોવડાવો. રોજિંદા ઉપયોગ માટે સવારે પંચાંગ ખોલી રાહુ કાળ, ચોઘડિયું અને તિથિ એક નજરે જોઈ લેવાની ટેવ પૂરતી છે. શ્રદ્ધા પ્રમાણે આ સમય ઈશ્વર સ્મરણ માટે ઉપયોગી બનાવી શકાય.
આજના વ્યસ્ત જીવનમાં દરેક કામ રાહુ કાળ બહાર ગોઠવવું શક્ય નથી. એટલે તમારા માટે મહત્ત્વનાં પાંચ-છ કાર્યો, જેમ કે નવી ઓફિસ શરૂ કરવી, વાહન ખરીદવું કે દસ્તાવેજ પર સહી કરવી, માટે અગાઉથી પંચાંગ જોઈ સમય નક્કી કરી લેવો. નાનાં રોજિંદા કામ માટે આટલી ચિંતા જરૂરી નથી.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
રાહુ કાળ દરરોજ એક જ સમયે હોય છે?
ના. તે સૂર્યોદય અને સૂર્યાસ્ત પર આધારિત છે, એટલે ઋતુ અને શહેર પ્રમાણે થોડો બદલાય છે. વાર પ્રમાણે ભાગ ફરે છે.
રાહુ કાળમાં મુસાફરી કરી શકાય?
પરંપરા પ્રમાણે નવી યાત્રાની શરૂઆત ટાળવી સારી, પણ ચાલુ મુસાફરી કે અનિવાર્ય પ્રવાસ અટકાવવાની જરૂર નથી. શક્ય હોય તો શુભ ચોઘડિયું પસંદ કરો.
રાહુ કાળ અને યમગંડ એક જ છે?
ના. બંને અલગ સમયગાળા છે અને વાર પ્રમાણે જુદા ભાગમાં આવે છે. રાહુ કાળ જ સૌથી વધુ ચર્ચિત છે, અને પંચાંગમાં બંને અલગ દર્શાવાય છે.
વેદ જ્યોતિષના પરંપરાગત ગ્રંથોના અભ્યાસમાં અને ખગોળીય ગણના સોફ્ટવેરના વિકાસમાં ઊંડો રસ. આ સાઇટની બધી ગણતરીઓ આધુનિક ખગોળીય સૂત્રો (ગ્રહ સ્થિતિ, અયનાંશ, વિંશોત્તરી દશા)ના આધારે થાય છે; લેખોની સામગ્રી બૃહત્ પરાશર હોરા શાસ્ત્ર, ફળદીપિકા, જાતક પારિજાત જેવા ગ્રંથોના આધારે ચકાસવામાં આવે છે.
⚠️ આ લેખ ફક્ત સામાન્ય માહિતી માટે છે. વ્યક્તિગત નિર્ણયો માટે અનુભવી જ્યોતિષીની સલાહ લો.