♃ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੋਸ਼

ਨੌਂ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਇਕੱਲੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪੈਣ ਨਾਲ ਮਾੜਾ ਘਰ ਵੀ ਸੁਧਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਵੀਂ, ਸੱਤਵੀਂ ਤੇ ਨੌਵੀਂ — ਤਿੰਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹੀ ਤਿੰਨ ਘਰ ਔਲਾਦ, ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਤੇ ਭਾਗ ਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਜੰਤਰੀ ਵਾਲਾ ਕੁੰਡਲੀ ਖੋਲ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ — “ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਕਿੱਥੇ ਬੈਠੇ ਹਨ?”

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਕਰਕ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਦੇ (੫° ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਰਮ ਉੱਚ) ਤੇ ਮਕਰ ਵਿੱਚ ਨੀਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਧਨੁ ਤੇ ਮੀਨ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਤਾਂ ਅਸਰ ‘ਬਦਕਿਸਮਤੀ’ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ — ਇੱਕ ਬਰੀਕ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: ਠੀਕ ਸਲਾਹ ਠੀਕ ਵੇਲੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤੇ ਜੋ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਦਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿ ਦੂਜੀ ਸਤਰ ਦਾ ਫਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਪਾਠ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ-ਕੇਤੂ ਮੇਲ ਨੂੰ ਦੁਨਿਆਵੀ ਪੱਖੋਂ ਢਿੱਲਾ ਪਰ ਸਮਝ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਡੂੰਘਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਾਤ ਜਾਂ ਬਰਾਦਰੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਿਲਾਵਟ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ — ਰਾਹੂ ਛਾਇਆ ਤੇ ਧੁੰਦਲੇਪਣ ਦਾ ਕਾਰਕ ਹੈ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਸਾਫ਼ਗੋਈ ਤੇ ਨਿਆਂ ਦਾ। ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ’ਤੇ ਪਾਠ ਇਹ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਸਾਫ਼ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਵਟ ਆ ਗਈ’। ਸਿੱਖ ਪਾਠਕ ਲਈ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਰੱਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਵਿਹਾਰਕ ਅਰਥ ਵੀ ਇੱਕਪਾਸੜ ਨਹੀਂ। ਰਾਹੂ-ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਮੇਲ ਵਾਲੇ ਕਈ ਜਾਤਕ ਲੀਹੋਂ ਹਟ ਕੇ ਨਵੇਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ — ਵਿਦੇਸ਼, ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਖੋਜ, ਮੀਡੀਆ। ਪੁਰਾਣਾ ਪਾਠ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਦੋਸ਼’ ਇਸ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਰੀਤ ਛੱਡਣੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਦਾ ਪਾਠਕ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਕੀਮਤ ਸਮੇਤ ਮੌਕਾ’ ਵਾਂਗ ਪੜ੍ਹੇ ਤਾਂ ਵੱਧ ਲਾਭ ਹੋਵੇਗਾ।

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਗਿਆਨ, ਸਲਾਹ, ਖੁੱਲ੍ਹਦਿਲੀ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਹੈ। ਸੋ ਇਸ ਦੇ ਉਪਾਅ ਵੀ ਓਥੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ — ਕਿਸੇ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਨਹੀਂ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਰੂਪ ਦਸਵੰਧ ਹੈ: ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਸਾਂਝੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕੱਢਣਾ, ਬਿਨਾਂ ਦੱਸੇ।

ਇੱਕੋ ਯੋਗ ਦੋ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਾਰਨ ਸਾਫ਼ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ — ਅੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਫ਼ਾਸਲਾ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਤੇ ਰਾਹੂ ਪੰਜ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਣ ਤਾਂ ਯੋਗ ਤਿੱਖਾ; ਪੰਦਰਾਂ ਅੰਸ਼ ਦੂਰ ਹੋਣ ਤਾਂ ਲਗਭਗ ਨਾਂ-ਮਾਤਰ। ਦੂਜਾ — ਘਰ। ਕੇਂਦਰ (੧, ੪, ੭, ੧੦) ਤੇ ਤ੍ਰਿਕੋਣ (੫, ੯) ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੱਧ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਪਚਯ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਗਭਗ ਫਲਦਾਇਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤੀਜਾ — ਦਸ਼ਾ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਜਾਂ ਰਾਹੂ ਦੀ ਮਹਾਦਸ਼ਾ ਨਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਸਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਹ ਇੱਕ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਪਰ ਬੰਦ ਸਵਿੱਚ ਵਾਂਗ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੌਥਾ — ਨਵਾਂਸ਼। ਨਵਾਂਸ਼ ਕੁੰਡਲੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਬਲਵਾਨ ਹੋਣ ਤਾਂ ਜਨਮ ਕੁੰਡਲੀ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਸੁਧਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਚਾਰੇ ਦੇਖੇ ਬਿਨਾਂ ਸਿੱਧਾ ਉਪਾਅ ਦਾ ਰੇਟ ਦੱਸੇ, ਤਾਂ ਉੱਥੋਂ ਉੱਠ ਆਉਣਾ ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ।