राहुकाल कसरी निकाल्ने? सूर्योदयबाट राहुकालको समय

राहुकाल कसरी निकाल्ने? सूर्योदयबाट राहुकालको समय

राहुकाल निकाल्न सूर्योदयदेखि सूर्यास्तसम्मको समयलाई आठ बराबर भागमा बाँडिन्छ र बारअनुसार एउटा निश्चित भाग राहुकाल हुन्छ। सोमबार दोस्रो, शनिबार तेस्रो, शुक्रबार चौथो, बुधबार पाँचौँ, बिहीबार छैटौँ, मङ्गलबार सातौँ र आइतबार आठौँ भाग राहुकाल पर्छ। आजको ठीक समय पञ्चाङ्ग मा तुरुन्तै हेर्न सकिन्छ।

राहुकाल भनेको के हो?

राहुकाल दिनको त्यस्तो समय हो जसलाई नयाँ र महत्त्वपूर्ण शुभ कार्य सुरु गर्न परम्परामा राम्रो मानिँदैन। यो दक्षिण भारत र नेपालमा विशेष चर्चित छ। आजका पात्रोमा राहुकाल, यमगण्ड र गुलिक काल छुट्टै देखाइन्छ, र धेरै परिवारले यात्रा, किनमेल वा पूजा सुरु गर्नुअघि यो हेर्छन्।

यो समय कुनै भय देखाउनका लागि होइन; शुभ समयको छनोट गर्ने एउटा परम्परागत सहायक सूचक हो। जसले मान्छ उसका लागि यसले योजनाको अनुशासन मिलाउँछ, जसले मान्दैन उसका लागि यो अनिवार्य होइन।

सूर्योदयबाट राहुकाल कसरी निकाल्ने?

पहिले आफ्नो ठाउँको सूर्योदय र सूर्यास्तको समय पत्ता लगाउनुहोस्। दुवैको फरकबाट दिनको कुल अवधि निस्कन्छ, त्यसलाई ८ ले भाग गर्दा एक भागको समय आउँछ। बिहान सूर्योदयबाट पहिलो भाग सुरु हुन्छ, र बार अनुसारको भाग राहुकाल हुन्छ।

उदाहरणका लागि सूर्योदय ६:०० बजे र सूर्यास्त १८:०० बजे मानौँ। दिनको अवधि १२ घण्टा, यसलाई ८ ले भाग गर्दा एक भाग १ घण्टा ३० मिनेटको हुन्छ। तब राहुकाल यसरी पर्छ:

• सोमबार (दोस्रो भाग): ७:३० – ९:००
• शनिबार (तेस्रो भाग): ९:०० – १०:३०
• शुक्रबार (चौथो भाग): १०:३० – १२:००
• बुधबार (पाँचौँ भाग): १२:०० – १३:३०
• बिहीबार (छैटौँ भाग): १३:३० – १५:००
• मङ्गलबार (सातौँ भाग): १५:०० – १६:३०
• आइतबार (आठौँ भाग): १६:३० – १८:००

यो उदाहरणका लागि सरल बनाइएको समय हो। वास्तविकमा नेपालमा ऋतु र ठाउँअनुसार सूर्योदय फरक हुन्छ, जाडोमा ढिलो र गर्मीमा चाँडो, त्यसैले घडीका अङ्क फेरिन्छन् तर भाग गर्ने नियम उही रहन्छ। काठमाडौँ र तराईको समयमा पनि थोरै फरक पर्छ।

राहुकालमा के गर्न नहुने मानिन्छ?

परम्परामा राहुकालमा विवाह, गृहप्रवेश, नयाँ व्यापार सुरु, नयाँ सवारी किन्ने वा लिने, ठूलो लगानी वा महत्त्वपूर्ण सम्झौता जस्ता नयाँ शुभ कार्य सुरु नगर्ने मान्यता छ। भएका काम जारी राख्न, दैनिक नियमित काम गर्न, खाना खान वा जप–पाठ गर्न भने बाधा मानिँदैन।

यात्रा बीचमा परिसकेको छ भने रोकिन आवश्यक छैन। जसले राहुकालबाहिर यात्रा सुरु गर्न सक्छ उसले त्यस्तै गर्नु सुविधाजनक हुन्छ, तर अत्यावश्यक काममा राहुकाल हेरेर घबराउनु पर्दैन। राहुकाल एक सहायक सूचक हो, निर्णायक होइन।

सूर्योदय नै किन आधार हो?

वैदिक परम्परामा दिनको सुरुवात मध्यरात वा घडीको बाह्र बजेबाट होइन, सूर्योदयबाट गनिन्छ। त्यसैले पञ्चाङ्गका बार, तिथि र काल–विभाजन सबै सूर्योदयबाट सुरु हुन्छन्। राहुकाल पनि यही नियमबाट निस्कने भएकाले बिहान ६ बजे नै राहुकाल सुरु हुन्छ भन्ने सोच्नु गलत हो। सूर्योदय ५ बजे भए पहिलो भाग ५ बजेबाट सुरु हुन्छ।

अर्को सामान्य भ्रम: सबै दिनको राहुकाल ‘दिउँसो’ मात्र पर्छ भन्ने। आइतबार आठौँ भाग भएकाले सूर्यास्तअघि साँझतिर पर्छ, सोमबार दोस्रो भाग भएकाले बिहान नै पर्छ। त्यसैले कुनै निश्चित घडीको समय सम्झनुभन्दा नियम सम्झनु राम्रो हुन्छ।

सजिलै सम्झने तरिका के हो?

बारको क्रम सम्झन सजिलो छैन भने तालिका छापेर रेफ्रिजेरेटर वा पूजाकोठामा टाँस्नुहोस्। सोमबार दोस्रो, शनिबार तेस्रो, शुक्रबार चौथो, बुधबार पाँचौँ, बिहीबार छैटौँ, मङ्गलबार सातौँ, आइतबार आठौँ — यो क्रम एकपटक तीन–चार दिन दोहोर्याउँदा बानी पर्छ। आइतबार भाग आठौँ र सोमबार दोस्रो भनेर कुनै एक–दुई स्थिर बिन्दु टिपेर बाँकी क्रम जोड्न पनि सकिन्छ।

राहुकाल, यमगण्ड र गुलिक काल एउटै हुन्?

होइनन्। तीनै वटा दिनलाई आठ भागमा बाँडेर निकालिने बेग्लाबेग्लै अशुभ मानिने समय हुन्, तर हरेकको भाग बार अनुसार फरक पर्छ। पञ्चाङ्गमा तीनवटा नै देखाइन्छ। सबैभन्दा बढी चर्चित राहुकाल हो। यसका अलावा शुभ समय छान्न चौघडिया, अभिजित मुहूर्त वा मुहूर्त पनि सँगै हेर्ने चलन छ।

राहुकाल र शुभ मुहूर्त कसरी मिलाउने?

पहिले शुभ तिथि र नक्षत्र छान्नुहोस्, त्यसपछि त्यस दिनको राहुकाल र अन्य अशुभ अवधि बाहेकको समय रोज्नुहोस्। कुनै दिन राम्रो तिथि भएर पनि राहुकाल छ भने त्यो समय छोडेर अर्को समयमा काम सुरु गर्न सकिन्छ। पञ्चाङ्गका पाँच अङ्ग बुझ्न पञ्चाङ्गका पाँच अङ्ग लेख हेर्नुहोस्।

चालीस वर्षमा मैले सिकेको कुरा यही हो: समय हेर्नु राम्रो अनुशासन हो, तर समय नमिल्दा अत्तालिनुभन्दा शान्त मन र तयारी बढी महत्त्वपूर्ण हुन्छ। Rahukal kati bajyeko, rahu kaal today, rahukal kasari nikalne भनेर खोज्दा यही नियम काम लाग्छ।

विदेशमा बस्नेले राहुकाल कसरी हेर्ने?

विदेशमा बस्ने नेपालीले नेपालको नभई आफू बसेको सहरको सूर्योदय–सूर्यास्त अनुसार गणना गर्नुपर्छ। नेपालको समय हेरेर गर्दा घडीको समय नै नमिल्न सक्छ। स्थानीय सूर्योदय थाहा भएपछि माथिको उही आठ भागको नियम लगाउनुहोस्। यसरी नै कुनै नयाँ ठाउँमा पुग्दा पनि सजिलै गणना गर्न सकिन्छ।

अक्सर सोधिने प्रश्नहरू

आजको राहुकाल कहाँ हेर्ने?

पञ्चाङ्ग पृष्ठमा आफ्नो स्थानको सूर्योदय अनुसार राहुकाल देखाइन्छ। अत्यावश्यक काममा यसै हेरेर समय छान्न सकिन्छ।

राहुकालमा खाना खान वा पूजा गर्न हुन्छ?

हुन्छ। राहुकालले मुख्यतः नयाँ शुभ कार्यको सुरुवातलाई मात्र असर गर्छ भन्ने मान्यता हो, दैनिक खानपिन, पूजा र जपमा रोक छैन।

राहुकाल सबै ठाउँमा एउटै समयमा पर्छ?

पर्दैन। राहुकाल सूर्योदय र सूर्यास्तमा निर्भर हुने भएकाले ठाउँ र मौसम अनुसार घडीको समय फरक पर्छ। त्यसैले आफ्नो स्थानको सूर्योदय अनुसार गणना गर्नुहोस्।