व्रत र पर्व पात्रो 2026

• 🙏 एकादशी — 5 नोभेम्बर 2026, बिहीबार (आज)
• 🔱 प्रदोष व्रत — 7 नोभेम्बर 2026, शनिबार (2 दिनपछि)
• 🌑 औंसी (अमावस्या) — 9 नोभेम्बर 2026, सोमबार (4 दिनपछि)
• 🪔 विनायक चतुर्थी — 13 नोभेम्बर 2026, शुक्रबार (8 दिनपछि)
• 🦚 षष्ठी — 15 नोभेम्बर 2026, आइतबार (10 दिनपछि)
• ⚔️ अष्टमी — 18 नोभेम्बर 2026, बुधबार (13 दिनपछि)

← अघिल्लो महिना अर्को महिना →

नोभेम्बरमा कार्तिकको महिना चल्छ। तिहारपछि हरिबोधिनी एकादशीमा विवाह जस्ता शुभ कार्य फेरि सुरु हुन्छन् र कार्तिक पूर्णिमामा दीपदान र स्नानको परम्परा छ। छठ र स्कन्द षष्ठी पनि यही बेला आउँछन्।

व्रत भनेको भोकै बस्नु मात्र होइन; आफ्नो मन र दिनचर्यालाई एक दिनका लागि सधाउने अभ्यास हो। पञ्चाङ्गमा प्रत्येक व्रत चन्द्रमाको तिथिबाट तय हुन्छ, त्यसैले तिनको अङ्ग्रेजी मिति हरेक वर्ष फेरिन्छ। यस पृष्ठमा एकादशी, पूर्णिमा, औंसी, प्रदोष, षष्ठी र संकष्टी चतुर्थीका मिति चन्द्रमा र सूर्यको वास्तविक स्थितिबाट निकालिएका हुन्, कुनै औसत सूत्रबाट होइन।

तिथि चन्द्रमा र सूर्यबीचको दूरीबाट बन्छ: प्रत्येक १२ अंशमा एक तिथि पूरा हुन्छ, त्यसैले एउटा तिथि कहिले २० घण्टाको र कहिले २६ घण्टाको हुन्छ। यसैकारण कहिले कुनै तिथि दुई मितिमा देखिन्छ र कहिले एउटै मितिमा दुई तिथि। हामीले जुन दिनको सूर्योदयपछि त्यो तिथि पूरा हुन्छ, त्यही दिन छानेका छौं।

सुरु गर्नेहरूलाई मेरो सल्लाह सीधा छ: पहिले एउटा व्रत छान्नुहोस् — धेरैजसो मानिस एकादशी वा पूर्णिमाबाट सुरु गर्छन् — र त्यसलाई तीन महिना नियमपूर्वक निभाउनुहोस्। त्यसपछि आफ्नो कुण्डलीमा चन्द्रमा, गुरु र शनिको स्थिति हेरेर कुन देवता र कुन व्रत तपाईंका लागि सबैभन्दा उपयोगी हुन्छ भन्ने निर्णय गर्नुहोस्।

व्रतको तिथि कसरी तय हुन्छ?

तिथि चन्द्रमा र सूर्यको दूरीबाट बन्छ। प्रत्येक १२ अंशको दूरीमा एक तिथि पूरा भएर अर्को सुरु हुन्छ। एकादशी ११औँ तिथि हो, पूर्णिमा १५औँ, औंसी ३०औँ, प्रदोष १३औँ, षष्ठी ६ठौँ र संकष्टी कृष्ण पक्षको ४थौँ (अर्थात् १९औँ)।

एकादशी, पूर्णिमा र औंसीमा के फरक छ?

एकादशी विष्णुको तिथि हो र अन्नबाट टाढा रहने दिन हो। पूर्णिमा पूर्ण चन्द्रमाको दिन हो — सत्यनारायण पूजा र चन्द्र अर्घ्यको। औंसी पितृ सम्झने, तर्पण र दानको दिन हो।

सबै व्रत राख्नैपर्छ?

पर्दैन। व्रत श्रद्धा र सामर्थ्यको कुरा हो। एक-दुई व्रत नियमपूर्वक राख्नु धेरै व्रत अधुरो मनले राख्नुभन्दा राम्रो हो। बिरामी, गर्भवती वा औषधि खाइरहेकाले कडा उपवास नगर्नुहोस्; फलफूल र दूधमा पनि व्रतको भावना पूरा हुन्छ।

फरक-फरक पात्रोमा मिति किन फरक देखिन्छ?

तिथिको समय ठाउँको सूर्योदयमा भर पर्छ, र फरक-फरक पात्रोले फरक गणना-पद्धति (निरयन, दृक् वा सूर्य सिद्धान्त) र फरक नियम अपनाउँछन्। त्यसैले कहिलेकाहीँ एक दिनको अन्तर आउँछ। व्रत गर्नुअघि आफ्नो मन्दिर वा स्थानीय पात्रोसँग एकपटक मिलाउनुहोस्।

तिथि र मितिमा के फरक छ?

मिति सूर्यको हिसाबले २४ घण्टाको दिन हो, जबकि तिथि चन्द्रमाको हिसाबले बन्छ र २० देखि २६ घण्टासम्मको हुन सक्छ। व्रत तिथिबाट तय हुन्छन्, त्यसैले तिनको मिति हरेक वर्ष फेरिन्छ।

व्रत कसरी सुरु गर्ने?

एउटा व्रत छान्नुहोस्, तीन महिनाको संकल्प लिनुहोस् र त्यस दिन हल्का भोजन र अलिकति पूजा मात्र राख्नुहोस्। पहिलो दिनदेखि कडा नियम बाँध्दा प्रायः टिक्दैन। बानी बसेपछि नियम बढाउँदै जानुहोस्।

ℹ️ गणना निरयन (लाहिरी) पद्धतिबाट, भारतीय मानक समयमा गरिएको हो। तिथि जुन दिनको सूर्योदय (बिहान करिब ६ बजे) पछि पूरा हुन्छ, त्यही दिन देखाइएको छ। ठाउँअनुसार केही तिथि एक दिन अघि-पछि पर्न सक्छन्, र प्रदोष तथा संकष्टीमा साँझ वा चन्द्रोदयको बेलाको तिथि पनि हेरिन्छ — त्यसैले व्रत गर्नुअघि आफ्नो स्थानीय पात्रो वा मन्दिरको पात्रोसँग एकपटक मिलाउनुहोस्।

जन्मकुण्डलीमा राशि र दशा हेरेर कुन व्रत र कुन देवताले तपाईंलाई सबैभन्दा बढी सहारा दिन सक्छ भन्ने कुरा बताउन सकिन्छ।

निःशुल्क कुण्डली बनाउनुहोस् 📆 आजको पञ्चाङ्ग