आफ्नो राशि र नक्षत्र कसरी थाहा पाउने — जन्मविवरणबाट

आफ्नो राशि र नक्षत्र कसरी थाहा पाउने — जन्मविवरणबाट

राशि थाहा पाउन जन्म मिति, ठीक समय र जन्मस्थान चाहिन्छ, किनकि वैदिक ज्योतिषमा राशि भनेको जन्मका बेला चन्द्रमा रहेको राशि हो। चन्द्रमा करिब सवा दुई दिनमा एक राशि बदल्छ, त्यसैले मिति मात्र पुग्दैन। जन्मविवरण राखेर मेरी राशि के हो पृष्ठमा तुरुन्तै राशि र नक्षत्र दुवै हेर्न सकिन्छ।

चन्द्र राशि भनेको के हो?

राशिचक्रलाई तीस–तीस डिग्रीका बाह्र बराबर भागमा बाँडिएको छ र प्रत्येक भागलाई एक राशि भनिन्छ। जन्मका बेला चन्द्रमा जुन भागमा थियो, त्यही तपाईंको जन्म राशि हो। नेपाली र भारतीय परम्परामा राशिफल, गोचर, साढेसाती र विवाह–मेलापक सबै यही राशिबाट हेरिन्छ।

उदाहरणका लागि, कसैको जन्म सूर्योदयअघि भएको छ भने उसको चन्द्रमा अघिल्लो दिनको राशिमै रहेको हुन सक्छ, जबकि पात्रोमा मिति भने नयाँ परेको हुन्छ। यही कारणले नेपाली पात्रोको मितिबाट मात्र राशि अनुमान गर्नु ठीक हुँदैन।

नक्षत्र कसरी निकालिन्छ?

आकाशको ३६० डिग्रीलाई २७ बराबर भागमा बाँडिन्छ र हरेक भाग तेह्र डिग्री बीस मिनेटको नक्षत्र हुन्छ। हरेक नक्षत्रका चार चरण (पाद) हुन्छन्, यानि एक चरण तीन डिग्री बीस मिनेटको। चन्द्रमा जुन नक्षत्र र चरणमा थियो, त्यही जन्मनक्षत्र हो।

एउटा राशिमा सवा दुई नक्षत्र पर्छन्। मेष राशिमा अश्विनी, भरणी र कृत्तिकाको पहिलो चरण पर्छ। नक्षत्रले मात्र होइन, विंशोत्तरी दशाको सुरुवात पनि जन्मनक्षत्रको स्वामीबाट हुन्छ, त्यसैले नक्षत्र पक्का गर्नु निकै महत्त्वपूर्ण छ। सबै सत्ताईस नक्षत्रको परिचय जन्म नक्षत्र लेखमा पाइन्छ।

चन्द्र राशि, सूर्य राशि र नामको अक्षरको राशि — के फरक?

यहीँनिर सबैभन्दा धेरै अलमल हुन्छ। तीन फरक कुरा छन्:

• चन्द्र राशि: जन्मका बेला चन्द्रमा रहेको राशि। वैदिक ज्योतिषको मुख्य आधार।
• सूर्य राशि: जन्मका बेला सूर्य रहेको राशि। पश्चिमी पत्रपत्रिकाको ‘सन साइन’ यही हो।
• नामको राशि: प्रचलित नामको पहिलो अक्षरबाट मिलाइएको राशि। नेपालमा धेरैले पुकार्ने नामबाट राशि मानिरहेका हुन्छन्।

जन्मराशि र नामको राशि फरक भएमा विवाह–मेलापक र दशाका लागि जन्मराशि नै लिइन्छ। नामको अक्षर नक्षत्र–चरणबाट आएको हो भने मात्र दुवै मिल्छन्। सूर्य राशि र चन्द्र राशि प्रायः फरक हुन्छन् किनभने वैदिक पद्धतिले सायन होइन निरयन राशिचक्र प्रयोग गर्छ, जसमा करिब चौबीस डिग्रीको फरक हुन्छ।

राशि निकाल्दा हुने सामान्य गल्तीहरू

पहिलो गल्ती: जन्मसमय बिहानको हो कि साँझको भनेर छुट्याउन नसक्नु। १२ घण्टे समय लेख्दा बिहान–बेलुकी (am/pm) अनिवार्य लेख्नुहोस्। दोस्रो गल्ती: जन्मस्थान नराख्नु वा गलत जिल्ला राख्नु; समय क्षेत्र एउटै भए पनि देशान्तरले स्थानीय समयमा थोरै फरक ल्याउँछ। तेस्रो गल्ती: विदेशमा जन्मिएकाले नेपाली समय मानेर लेख्नु।

चौथो गल्ती: पात्रोको मासान्तको मितिलाई ग्रेगोरियन मितिसँग गडबड गर्नु। विक्रम संवत्को मिति दिनुपर्ने ठाउँमा ईस्वी मिति र उल्टो हुँदा चन्द्रमाको स्थिति नै फरक देखिन्छ। जन्म प्रमाणपत्रमा कुन पात्रोको मिति छ पहिले जाँच गर्नुहोस्।

मेरो चन्द्रमा कुन राशिमा छ भनेर आफैँ अनुमान गर्न सकिन्छ?

पूरा गणित कम्प्युटरले छिटो र ठीक गर्छ, तर मोटो अनुमान लगाउन पात्रो चाहिन्छ। पञ्चाङ्गमा हरेक दिन चन्द्रमा कुन राशिमा छ र कुन नक्षत्रमा छ लेखिएको हुन्छ, साथै त्यो राशि कति बजे बदलिन्छ भन्ने पनि हुन्छ। आफ्नो जन्मको दिन र समय त्यो तालिकासँग मिलाएर हेर्दा राशि थाहा हुन्छ। यसका लागि पुरानो पात्रो वा पञ्चाङ्ग को अभिलेख हेर्न सकिन्छ।

चन्द्रमाको गति नियमित छैन, कहिले छिटो कहिले ढिलो हुन्छ, त्यसैले ‘सवा दुई दिन’ भन्ने औसत मात्र हो। राशि बदलिने बेलाको नजिक जन्म भएको छ भने केही मिनेटको फरकले पनि राशि फेरिन सक्छ। यस्तो अवस्थामा दुई–तीन स्रोतबाट जन्मसमय जाँच गर्नु र अनुभवी ज्योतिषसँग सोध्नु राम्रो हुन्छ। यस्ता नजिकका सीमा–जन्म विरलै हुन्छन्, तर भएमा ध्यान दिनुपर्छ।

राशिको नाम र नामाक्षर कसरी चिन्ने?

हरेक नक्षत्र चरणको आफ्नै सुरुको अक्षर हुन्छ, जसलाई नामाक्षर भनिन्छ। मेष राशिका लागि चु, चे, चो, ला, लि, लु, ले, लो, अ जस्ता अक्षर पर्छन्। बच्चाको नाम राख्दा जन्मनक्षत्रको चरण अनुसारको अक्षर रोज्ने चलन छ। यसका लागि बच्चाको नाम पृष्ठ उपयोगी हुन्छ।

राशि थाहा भएपछि के गर्ने?

राशि थाहा भएपछि राशिफल आफ्नै चन्द्र राशिबाट हेर्नुहोस्, सूर्य राशिबाट होइन। साढेसाती, शनि गोचर र विवाह–मेलापक पनि यही राशिमा आधारित हुन्छन्। साथै लग्न पनि जान्नुहोस्, किनकि राशि मनको र लग्न शरीर र व्यक्तित्वको सङ्केत हो। यी दुवै एउटै कुरा होइनन्।

Aafno rashi kasari thaha paune, rashi nakshatra kasari nikalne भनेर खोज्नेहरूका लागि सार यति हो: ठीक जन्मसमय, ठीक स्थान र चन्द्रमाको निरयन स्थिति — यी तीन कुरा भए राशि पक्का हुन्छ।

जन्मनक्षत्र किन महत्त्वपूर्ण मानिन्छ?

नक्षत्रले व्यक्तिको प्रवृत्ति सूक्ष्म रूपमा देखाउँछ। एउटै राशिका दुई व्यक्तिको स्वभाव फरक हुनुको एउटा कारण फरक नक्षत्र हो। यसैगरी नक्षत्रको स्वामी ग्रहले जन्मदशा तय गर्छ, तारा–मिलान र नाडी–मिलानमा पनि नक्षत्र नै प्रयोग हुन्छ। त्यसैले राशि मात्र सम्झेर बस्नुभन्दा नक्षत्र र चरण पनि टिपेर राख्नुहोस्। एकपटक पक्का भएपछि जीवनभर काम लाग्छ।

अक्सर सोधिने प्रश्नहरू

जन्मसमय थाहा छैन भने राशि पत्ता लगाउन सकिन्छ?

चन्द्रमा एउटा राशिमा सवा दुई दिन बस्ने भएकाले धेरैजसो दिन समय नजान्दा पनि राशि पक्का हुन्छ। तर चन्द्रमा राशि बदल्ने दिन जन्म भएको हो भने समय चाहिन्छ। नक्षत्र र चरणका लागि भने लगभग ठीक समय चाहिन्छ।

नाम र जन्मराशि फरक भए कुन मान्ने?

जन्मराशि नै मान्नुपर्छ, विशेषगरी विवाह–मेलापक, दशा र गोचरका लागि। नामको राशि सुविधाका लागि प्रयोग हुने परम्परा मात्र हो।

सूर्य राशि र चन्द्र राशि फरक हुँदा राशिफल कुनबाट हेर्ने?

वैदिक र नेपाली परम्परामा राशिफल चन्द्र राशिबाट हेरिन्छ। दैनिक पूर्वानुमानका लागि दैनिक राशिफल हेर्न सकिन्छ।