राहुकाळ म्हणजे काय? राहुकाळ कसा काढावा आणि या वेळेत काय टाळावे

राहुकाळ म्हणजे काय? राहुकाळ कसा काढावा आणि या वेळेत काय टाळावे

राहुकाळ म्हणजे दिवसातील असा सुमारे दीड तासाचा कालावधी जो नव्या आणि महत्त्वाच्या कामांच्या आरंभासाठी शुभ मानला जात नाही. तो सूर्योदय ते सूर्यास्त या वेळेचे आठ समान भाग करून, वारानुसार ठरलेला भाग घेऊन काढला जातो.

रोज राहुकाळाची वेळ बदलते, कारण सूर्योदय आणि सूर्यास्त बदलतात आणि वारही बदलतो. म्हणून एकाच वेळेची आठवण ठेवण्याऐवजी ती काढण्याची पद्धत शिकणे उपयोगी आहे.

राहुकाळ म्हणजे नेमके काय?

राहु हा छाया ग्रह आहे. पंचांगातील काळाचे भाग पाडताना प्रत्येक दिवशी राहुला एक भाग दिलेला असतो आणि त्या भागाला राहुकाळ म्हणतात. परंपरेनुसार या वेळेत सुरू केलेल्या कामात अडथळे, गोंधळ किंवा विलंब येण्याची शक्यता मानली जाते, म्हणून लोक महत्त्वाचे आरंभ टाळतात.

ही एक परंपरा आणि सावधगिरीची रीत आहे. ती भीती बाळगण्यासाठी नाही; वेळेच्या नियोजनाचा तो एक मार्ग आहे असे मी पाहतो.

सूर्योदयाची वेळ सेकंदापर्यंत अचूक असण्याची गरज नाही; पाच-दहा मिनिटांचा फरक चालतो. पण गाव बदलले की सूर्योदय बदलतो. मुंबई, पुणे, नागपूर किंवा कोल्हापूर यांच्यात काही मिनिटांचा फरक असतो, म्हणून स्वतःच्या गावाची वेळ वापरा. उन्हाळ्यात दिवस मोठा असल्याने भाग मोठे होतात आणि हिवाळ्यात लहान.

पाठ करायला सोपा क्रम म्हणून अनेकजण एक सूत्र वापरतात: सोमवार, शनिवार, शुक्रवार, बुधवार, गुरुवार, मंगळवार, रविवार हा क्रम दुसऱ्या ते आठव्या भागाला जुळतो. तुम्ही तो दोन-तीनदा हाताने काढून पाहिलात की लक्षात राहतो.

राहुकाळ कसा काढावा? पायरीने पद्धत

सर्वात आधी त्या दिवसाचा सूर्योदय आणि सूर्यास्त पाहा. त्यातील एकूण वेळ मोजून ती आठ ने भागा; हा एक भाग. उदाहरणार्थ, सूर्योदय सकाळी ६ आणि सूर्यास्त संध्याकाळी ६ असेल तर एकूण १२ तास, आणि एक भाग दीड तासाचा.

आता वारानुसार कितवा भाग राहुकाळ आहे ते घ्या:

• सोमवार: दुसरा भाग
• शनिवार: तिसरा भाग
• शुक्रवार: चौथा भाग
• बुधवार: पाचवा भाग
• गुरुवार: सहावा भाग
• मंगळवार: सातवा भाग
• रविवार: आठवा भाग

वरच्या उदाहरणात (६ ते ६) शुक्रवारी चौथा भाग म्हणजे सकाळी १०.३० ते १२. सोमवारी दुसरा भाग म्हणजे ७.३० ते ९. दिवसाच्या वेळा बदलल्या की उत्तर बदलते, म्हणून प्रत्यक्ष सूर्योदय वापरा.

मोबाईलवर पाहताना राहुकाळ आणि यमगंड यांच्या वेळा मिसळू नका; दोन्ही वेगळे आहेत. राहुकाळ बहुतेक वेळा दिवसाचा एक भाग असतो आणि बहुतेकदा कार्यालयीन वेळेत येतो. म्हणून कामाच्या वेळापत्रकात तो जाणीवपूर्वक बघणे उपयोगी ठरते.

आजचा राहुकाळ कुठे पाहावा?

रोजची अचूक वेळ तुमच्या गावाच्या सूर्योदयावर अवलंबून असते. त्यासाठी पंचांग पानावर तुमचे शहर निवडा; तिथे तिथी, नक्षत्र आणि राहुकाळ एकत्र दिसतात. संपूर्ण महिन्याचे वेळापत्रक मासिक पंचांग पानावर पाहता येते.

पंचांगाची मूलभूत ओळख हवी असेल तर पंचांग म्हणजे काय हा लेख वाचा. तिथी, वार, नक्षत्र, योग आणि करण हे पाच अंग कळले की राहुकाळाचे स्थानही समजते.

लोकांचा एक प्रश्न असतो: राहुकाळात परीक्षा किंवा मुलाखत असेल तर? अशा वेळी वेळ बदलता येत नसते. शांत मनाने, तयारी करून आणि इष्टदेवतेला नमस्कार करून जावे. तयारी आणि आत्मविश्वास हेच या वेळी खरे बळ आहे.

नवीन वाहन घेणे, दुकान उघडणे किंवा नवा प्रकल्प सुरू करणे असे प्रसंग तुमच्या हातात असतात, तेव्हा राहुकाळ टाळून शुभ चौघडिया किंवा अभिजित मुहूर्त निवडणे सोपे असते. यासाठी वेळ आधी ठरवून ठेवा.

राहुकाळात काय टाळावे?

परंपरेत या वेळेत नवीन व्यवसाय सुरू करणे, मोठी खरेदी, गृहप्रवेश, साखरपुडा-विवाहासारखे शुभकार्य, नवा करार किंवा प्रवासाची सुरुवात टाळण्याचा सल्ला दिला जातो. आधीच सुरू असलेले काम मात्र थांबवण्याची गरज नसते.

रोजची कामे, जेवण, शिक्षण किंवा नेहमीचे काम या वेळेतही करता येते. अडचणीच्या प्रसंगी, उदाहरणार्थ वैद्यकीय किंवा आपत्कालीन गरज असल्यास, वेळेची वाट पाहू नये. प्रवास अपरिहार्य असेल तर देवाचे स्मरण करून निघावे असे सांगितले जाते.

राहुकाळ ही एकमेव कसोटी नाही. पंचांगातील पंचक, भद्रा आणि चंद्राष्टम यांसारख्या गोष्टीही पाहिल्या जातात. सर्व गोष्टी एकाच वेळी जुळणे दुर्मिळ असते, म्हणून व्यवहारात अत्यंत महत्त्वाच्या गोष्टी तपासाव्यात आणि बाकी सोडून द्याव्यात. मी अनेकांना सांगतो: श्रद्धा ठेवा, पण वेळापत्रकाला बंदिवान होऊ देऊ नका.

राहुकाळ आणि इतर काळ यांचा संबंध

शुभ मुहूर्त ठरवताना राहुकाळ, यमगंड आणि गुलिक काळ यांसह तिथी, नक्षत्र आणि चौघडिया पाहिले जातात. शुभ वेळांसाठी चौघडिया आणि भद्रा पाहण्यासाठी भद्रा काळ पान उपयोगी आहे. एखाद्या कार्याचा मुहूर्त निवडायचा असेल तर त्या दिवशी राहुकाळ मुहूर्ताशी जुळत नाही ना हे तपासा.

शेवटी, राहुकाळाबद्दल सरसकट भीती किंवा सरसकट दुर्लक्ष या दोन्ही टोकांपासून दूर राहा. ज्या कुटुंबात ही परंपरा पाळली जाते तेथे तिचा आदर करा आणि ज्यांना ती मान्य नाही त्यांच्यावर जबरदस्ती करू नका. वेळेचे नियोजन करताना हे एक अतिरिक्त साधन आहे असे समजा. पंचांग पाहण्याची सवय लावली की राहुकाळ, तिथी आणि नक्षत्र यांचा रोजचा ताळमेळ सहज जमतो.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

राहुकाळ रोज एकाच वेळी असतो का?

नाही. तो वारानुसार वेगळ्या भागात येतो आणि सूर्योदयाप्रमाणे आपल्या गावात सरकतो.

राहुकाळात प्रवास करावा का?

शक्य असेल तर प्रवासाची सुरुवात त्या वेळेबाहेर करा. आधीच सुरू असलेला प्रवास थांबवण्याची गरज नाही.

राहुकाळात पूजा किंवा जप करता येतो का?

होय. राहुकाळ नव्या शुभकार्याच्या आरंभासाठी टाळतात; नेहमीची पूजा, प्रार्थना आणि जप यावर बंधन नाही.