સાડા સાતીના ઉપાય — શનિવાર વ્રતથી સાળંગપુર દર્શન સુધી

ઉપાયની સાચી દિશા

સાડા સાતી શું છે, તેના ત્રણ તબક્કા કયા અને ગણતરી કેવી રીતે થાય — તે બધું અમે સાડા સાતી શું છે લેખમાં વિગતે સમજાવ્યું છે. આ લેખનો હેતુ જુદો છે: સાડા સાતી ચાલતી હોય ત્યારે રોજિંદા જીવનમાં કરવા જેવા શાસ્ત્રોક્ત ઉપાયોની એક વ્યવહારુ, ક્રમબદ્ધ યાદી આપવી. શરૂઆતમાં જ એક વાત સ્પષ્ટ કરી લઈએ — શનિના ઉપાય ખરીદી શકાતા નથી, આચરવા પડે છે. ઉપાયનું કામ ગ્રહને લાંચ આપવાનું નથી; મનને સ્થિર રાખવાનું અને વર્તનને શિસ્તમાં ઢાળવાનું છે.

શનિવારનું વ્રત કેવી રીતે કરવું?

સાડા સાતીના ઉપાયોમાં પહેલું નામ શનિવારના વ્રતનું આવે છે. વ્રતની રીત સાદી છે: શનિવારે સૂર્યોદય પહેલાં સ્નાન કરી શનિદેવ કે હનુમાનજીનું સ્મરણ કરવું, દિવસ દરમિયાન એક ટંક ભોજન રાખવું અને શક્ય હોય તો અડદ કે તલવાળી વાનગી લેવી. વ્રત સાંજે શનિ મંદિરે કે હનુમાન મંદિરે દીવો કરીને છોડવું. મહત્ત્વ સંખ્યાનું નહીં, સાતત્યનું છે — અગિયાર કે એકવીસ શનિવારનો સંકલ્પ લઈને તૂટક-તૂટક કરવા કરતાં જેટલા થાય તેટલા શનિવાર પૂરી નિષ્ઠાથી કરવા વધુ ફળદાયી મનાય છે.

તલના તેલનો દીવો

શનિવારની સાંજે તલના તેલનો ચારમુખી દીવો કરવો એ ઘરમેળે થઈ શકે તેવો સૌથી જાણીતો ઉપાય છે. દીવો પીપળાના વૃક્ષ નીચે, શનિ મંદિરે કે ઘરના મંદિરમાં દક્ષિણ-પશ્ચિમ ખૂણે મૂકી શકાય. દીવો પ્રગટાવતી વખતે 'ૐ શં શનૈશ્ચરાય નમઃ' મંત્રનો જાપ કરવો અને મનમાં કોઈ ફરિયાદ નહીં, ફક્ત સ્વીકારભાવ રાખવો. કેટલાક પરિવારો દર શનિવારે લોખંડની વાટકીમાં તેલ ભરી તેમાં પોતાનું પ્રતિબિંબ જોઈને તે તેલ દાનમાં આપે છે — છાયાદાનની આ જૂની પરંપરા આજે પણ ગુજરાતનાં ઘણાં શનિ મંદિરોમાં જીવંત છે.

હનુમાન ઉપાસના

શનિ પીડામાં હનુમાનજીની ઉપાસના શ્રેષ્ઠ રક્ષણ ગણાય છે — કથા એવી છે કે શનિદેવે પોતે વચન આપ્યું હતું કે હનુમાન ભક્તને તે ઓછી પીડા આપશે. રોજ સવારે અથવા દર શનિવારે હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ કરવો; સમય મળે તો સુંદરકાંડ પણ ઉમેરવો. પાઠ યંત્રવત્ ન બને તે જોવું — અર્થ સમજીને થયેલો એક પાઠ ઉતાવળે થયેલા અગિયાર પાઠ કરતાં વધુ બળ આપે છે.

સાળંગપુર અને સોમનાથ

ગુજરાત પાસે શનિ પીડાના બે મોટા આધારસ્થાન છે. બોટાદ જિલ્લાનું સાળંગપુર — જ્યાં કષ્ટભંજન દેવ હનુમાનજી બિરાજે છે — સાડા સાતીવાળા શ્રદ્ધાળુઓથી દર શનિવારે ઊભરાય છે; અહીં દર્શન કરીને વ્રતનો સંકલ્પ લેવાની પરંપરા જૂની છે. બીજું સ્થાન સોમનાથ મહાદેવ — શનિદેવ મહાદેવના પરમ ભક્ત મનાય છે, એટલે શ્રાવણના કે શનિવારના દિવસે સોમનાથ દર્શન અને શિવ અભિષેક શનિ શાંતિ માટે ઉત્તમ ગણાય છે. યાત્રા શક્ય ન હોય તો ઘરે બેઠાં શિવપંચાક્ષર જાપ પણ એ જ દિશાનો ઉપાય છે.

દાન — શું અને કોને?

શનિ સંબંધી દાનમાં કાળા તલ, અડદ, લોખંડ, કાળું કપડું, ચામડાનાં ચંપલ અને તેલ ગણાવાય છે. પણ દાનનો ખરો નિયમ વસ્તુ કરતાં પાત્રમાં છે: શ્રમજીવી, સફાઈકામ કરનારા, વૃદ્ધ અને નિરાધાર — શનિ જેમના કારક છે તેમને ઉપયોગી થાય તેવું દાન સૌથી ફળે છે. શનિવારે કોઈ મજૂરને ભરપેટ ભોજન કરાવવું એ મોંઘી વિધિ કરતાં વધુ અસરકારક ઉપાય મનાય છે.

આ સમયગાળામાં શું ન કરવું?

ઉપાય જેટલું જ મહત્ત્વ પરહેજનું છે. સાડા સાતીમાં નવું મોટું દેવું ન કરવું, કોઈના જામીન ન થવું અને રાતોરાત ધનવાન બનાવતી યોજનાઓથી સો ગજ દૂર રહેવું. ખોટું બોલીને કે કોઈનું હક્ક દબાવીને મેળવેલો લાભ આ ગાળામાં બમણો ભારે પડે છે — શનિ ન્યાયાધીશ છે તે ભૂલવું નહીં. વ્યસન, જુગાર અને મોડી રાતની રખડપટ્ટી ઘટાડવી; ઘર અને કામની જગ્યા ચોખ્ખાં રાખવાં. અને સૌથી અગત્યનું — ડરાવીને લાખોની વિધિ કે નંગ વેચવા આવનારથી ચેતવું; નીલમ જેવું રત્ન તો કુંડળી બતાવ્યા વિના પહેરાય જ નહીં.

સાર

વ્રત, દીવો, પાઠ, દર્શન અને દાન — આ પાંચ ઉપાય ખિસ્સા પર નહીં, નિયમિતતા પર ચાલે છે. તેની સાથે પ્રામાણિક વ્યવહાર અને વડીલોની સેવા જોડાય તો સાડા સાતીનાં વર્ષ કસોટીમાંથી ઘડતરમાં ફેરવાઈ જાય છે. તમારી રાશિ પર અત્યારે શનિનું કયું ચરણ ચાલે છે તે જાણવા શનિ ગોચર પેજ જુઓ.