ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਖਗੋਲੀ ਆਧਾਰ
ਵਿਸਾਖੀ ਕੋਈ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਉਸ ਦਿਨ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੀਨ ਰਾਸ਼ੀ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਖ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਇਸ ਨੂੰ ਮੇਖ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੇਖ ਰਾਸ਼ੀ-ਚੱਕਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਦਿਨ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ ਇੱਕੋ ਤਾਰੀਖ਼ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੂਰਜ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਚੰਦਰਮਾ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ, ਵਿਸਾਖੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੈਲੰਡਰ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਜੁੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ੧੩ ਜਾਂ ੧੪ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਦੀਵਾਲੀ ਤੇ ਹੋਲੀ ਵਰਗੇ ਚੰਦਰ ਤਿਉਹਾਰ ਹਰ ਸਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਵਾਢੀ ਨਾਲ ਜੋੜ
ਮੇਖ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਢੀ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਕੈਲੰਡਰ ਖੇਤੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸੇ ਲਈ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਓਦੋਂ ਹੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਜਦੋਂ ਫ਼ਸਲ ਘਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਸਾਖੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅਰਥ ਹੈ।
ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ
ਵਰ੍ਹੇ ਦਾ ਫਲ ਯਾਨੀ ਵਰਸ਼ਫਲ ਕੱਢਣ ਲਈ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੇਖ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਸਹੀ ਪਲ ਹੀ ਆਧਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਪਲ ਦੀ ਕੁੰਡਲੀ ਬਣਾ ਕੇ ਸਾਲ ਭਰ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵੈਦਿਕ ਜੋਤਿਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ। ਇਸ ਸਾਈਟ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗਿਣਤੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸੂਤਰ (ਗ੍ਰਹਿ-ਸਥਿਤੀ, ਅਯਨਾਂਸ਼, ਵਿੰਸ਼ੋਤਰੀ ਦਸ਼ਾ) ਵਰਤ ਕੇ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਲੇਖ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਬ੍ਰਿਹਤ ਪਰਾਸ਼ਰ ਹੋਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਫਲਦੀਪਿਕਾ ਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਪੰਚਾਂਗ-ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਜਾਂਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
⚠️ ਇਹ ਲੇਖ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ। ਨਿੱਜੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿਆਣੇ ਜੋਤਸ਼ੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ।