🐍 ସର୍ପ ଦୋଷ (ନାଗ ଦୋଷ)

ତାଲିକାରେ ୩ୟ, ୬ଷ୍ଠ, ୧୦ମ ଓ ୧୧ଶ ଭାବ ନାହିଁ। କାରଣ ଏହା ଚାରୋଟି ‘ଉପଚୟ’ ଭାବ, ଆଉ ଏଠାରେ ରାହୁ-କେତୁ ସାଧାରଣତଃ ଫଳ ଦିଅନ୍ତି, ଦୋଷ ନୁହେଁ। ଏହା ପାରମ୍ପରିକ ପାଠର ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ, ଯାହାକୁ ଭୟ ବିକ୍ରୟ କରୁଥିବା ଲୋକେ ପ୍ରାୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ଓଡ଼ିଶାରେ ନାଗ-ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରତିକାରର ସବୁଠାରୁ ଜୀବନ୍ତ ରୂପ ହେଉଛି ଅନନ୍ତ ବ୍ରତ। ଭାଦ୍ରବ ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ, ଅର୍ଥାତ୍ ଅନନ୍ତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ଅନନ୍ତ — ଶେଷନାଗ ରୂପୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା କରି ଚଉଦ ଗଣ୍ଠିର ଏକ ଡୋରି ହାତରେ ବନ୍ଧାଯାଏ। ପୁରୁଷ ଡାହାଣ ହାତରେ, ମହିଳା ବାମ ହାତରେ। ବ୍ରତଟି ଚଉଦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲେ ଏବଂ ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଡୋରି ବଦଳେ।

ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଥା ନାଗ ଚତୁର୍ଥୀ ଓ ନାଗ ପଞ୍ଚମୀ। ଏହି ଦିନ ଓଡ଼ିଆ ଘରର ଦ୍ୱାରମୂଳରେ ଚିତା ବା ଝୋଟିରେ ନାଗ ଆଙ୍କି କ୍ଷୀର, ଲାଜ ଓ ପିଠା ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ। ଅନେକ ଗାଁରେ ପୁରୁଣା ଶିବ ମନ୍ଦିରର ନାଗ ପ୍ରତିମା ପାଖରେ ମହିଳାମାନେ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରଥାଗୁଡ଼ିକ ପରିବାରକୁ ଏକାଠି କରେ ଏବଂ ଏଥିରେ କୌଣସି ବଡ଼ ଖର୍ଚ୍ଚ ନାହିଁ — ଏହା ହିଁ ଏହାର ଶକ୍ତି।

ଅଭିଜ୍ଞ ଜ୍ୟୋତିଷୀ ‘ସର୍ପ ଦୋଷ ଅଛି’ କହିବା ପୂର୍ବରୁ ଚାରୋଟି କଥା ମିଳାନ୍ତି। ପ୍ରଥମେ, ରାହୁ ବା କେତୁ କେଉଁ ରାଶିରେ — ମିଥୁନ ଓ କନ୍ୟାରେ ରାହୁ ଓ ମୀନ-ଧନୁରେ କେତୁ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ସହଜ ଫଳ ଦିଅନ୍ତି। ଦ୍ୱିତୀୟରେ, ସେହି ଭାବର ଅଧିପତି କେଉଁଠି — ଯଦି ସେ ବଳବାନ, ଦୋଷର ପ୍ରଭାବ ବହୁତ କମିଯାଏ।

ତୃତୀୟରେ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି। ପଞ୍ଚମ ଭାବ ଉପରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଶୁଭ ଦୃଷ୍ଟି ଥିଲେ ପାରମ୍ପରିକ ପାଠରେ ଦୋଷ ‘ଭଙ୍ଗ’ ମାନାଯାଏ — ଏହା ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ସୁସ୍ଥିର ନିୟମ। ଚତୁର୍ଥରେ, ଚାଲୁଥିବା ମହାଦଶା ଓ ଅନ୍ତର୍ଦଶା। ରାହୁ କିମ୍ବା କେତୁଙ୍କ ଦଶା ନଚାଲିଥିଲେ ଦୋଷର ଫଳ ପ୍ରାୟ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି ଚାରୋଟି ପଚାରି ନଥିଲେ ବୁଝନ୍ତୁ ଯେ କୋଷ୍ଠୀ ପଢ଼ାଯାଇନାହିଁ।