☸ जन्म विवरण | Birth Details
📖 लग्न, राशि र नक्षत्र — तीनबीच फरक के हो?
"मेरो राशि कुन हो" भनेर सोध्दा धेरैजसो मानिसहरू जन्मको अंग्रेजी महिनाबाट तय हुने सूर्य राशि बुझ्छन् — त्यो पश्चिमी पद्धति हो। नेपाली तथा भारतीय ज्योतिषमा "राशि" को अर्थ चन्द्र राशि हो: तपाईं जन्मेको क्षणमा चन्द्रमा जुन राशिमा थियो, त्यही तपाईंको राशि हो। दैनिक राशिफल, मासिक फल, वार्षिक फल, साढेसाती, ढैया — यी सबै यही चन्द्र राशिबाट भनिन्छन्।
लग्न यसभन्दा फरक हो — जन्मको क्षणमा पूर्वी क्षितिजमा उदाउँदै गरेको राशिलाई लग्न भनिन्छ। पृथ्वी दिनमा एक पटक आफ्नो अक्षमा घुम्छ, त्यसैले बाह्रै राशि एकै दिनमा उदाउँछन्; अर्थात् औसतमा दुई घण्टामा लग्न बदलिन्छ। जन्म समय पाँच मिनेट मात्र गलत भए पनि लग्न बदलिन सक्नुको कारण यही हो। कुण्डलीका बाह्र भाव लग्नबाटै गनिन्छन्, त्यसैले व्यक्तिगत फलादेशको जग लग्न नै हो। पुरानो पुस्ताले जन्म समय "घडी-पला" मा लेखेर चिनामा राख्थ्यो; यस्तो पुरानो चिना छ भने कुनै जानकार ज्योतिषीबाट आजको समयमा रूपान्तरण गराउनु सबैभन्दा सटीक हुन्छ।
नक्षत्र को अर्थ हो त्यस बेला चन्द्रमा 27 नक्षत्र-खण्डमध्ये कुनमा थियो। हरेक नक्षत्र 13 अंश 20 कलाको हुन्छ; त्यसलाई चार भागमा बाँड्दा चरण वा पाद बन्छन्। महादशा-अन्तर्दशाको अवधि निकाल्न, न्वारनमा नामको अक्षर तय गर्न, विवाहमा गुण मिलान गर्न — सबै नक्षत्र र चरणमै आधारित छ। नेपालमा जन्म नक्षत्रको दिन इष्टदेवताको पूजा गर्ने परम्परा पनि यही नक्षत्रबाट चल्छ।
यो परिणाम कसरी पढ्ने: यो क्याल्कुलेटरले निरयन (सायन होइन) पद्धतिबाट, लाहिरी अयनांश लिएर गणना गर्छ — नेपाली तथा भारतीय पञ्चाङ्गको मानक यही हो। सीमाहरू इमानदारीपूर्वक बताउनुपर्छ: जन्म समय अस्पतालको अभिलेखको सट्टा सम्झनाबाट दिइएको छ भने लग्न गलत हुन सक्छ; सन्धिकालमा (एउटा राशि सकिएर अर्को सुरु हुने क्षणको वरिपरि) जन्मेकाहरूका लागि ज्योतिषीको प्रत्यक्ष जाँच आवश्यक छ। साना गाउँ-बस्तीका अक्षांश-देशान्तर नजिकको सहरको लिइन्छ, त्यसैले केही कलाको फरक आउन सक्छ।
तीनवटै थाहा पाएपछि अर्को कदम — निःशुल्क पूरा चिना निकालेर ग्रह स्थिति, दशा-अन्तर्दशा र नवांश हेर्नुहोस्। तपाईंको राशिको सामान्य फल र आजको राशिफल छुट्टै पृष्ठमा छन्। राशि मात्र चाहिन्छ भने मेरो राशि के हो पृष्ठ पनि काम लाग्छ।