बच्चाको नाम · न्वारन | Hindu Baby Names

शतभिषा कुम्भ राशिको ६ अंश ४० कलादेखि २० अंशसम्म फैलिएको छ र यसका चारै चरण कुम्भभित्रै रहन्छन्। एक सय आठ चरणमा यी त्रियानब्बेऔँदेखि छयानब्बेऔँ क्रमाङ्कमा आउँछन्।

पहिलो चरणले गो दिएर धनिष्ठाबाट चलिआएको 'ग' शृङ्खलाको अन्तिम स्वर पूरा गर्छ र बाँकी तीन चरणबाट 'स' वर्ग सुरु हुन्छ — सा, सी, सू। यसरी शतभिषाले पनि एउटा शृङ्खलाको अन्त्य र अर्कोको सुरुवात आफूभित्र समेटेको छ। नामको दृष्टिले चारै अक्षर उदार छन् — गोपाल, गोविन्दा, सागर, सार्थक, सीता, सिमरन, सुधा, सूरज जस्ता नाम प्रशस्त भेटिन्छन्, त्यसैले यस नक्षत्रमा नामाक्षर कहिल्यै बाधा बन्दैन। नवांश क्रमशः धनु, मकर, कुम्भ र मीन बन्छन्।

स्वामी राहु, देवता वरुण, गण राक्षसगण, योनि अश्व र चिह्न खाली वृत्त अथवा सय ताराको समूह।

शतभिषाको अर्थ हो सय वैद्य — यसलाई चिकित्सा र उपचारको नक्षत्र मानिएको छ। यी बच्चामा एकान्तप्रियता स्वाभाविक हुन्छ; भीडमा रहेर पनि यिनी आफूभित्र एउटा छुट्टै कोठा राखिरहन्छन्, र आमाबुबाले कहिलेकाहीँ यसलाई अलगाव ठानिदिन्छन्। रहस्य, अनुसन्धान र लुकेका कारणमा यिनको रुचि गहिरो रहन्छ। राहुको आधिपत्यले प्रविधि र नवप्रवर्तनतर्फ तीव्र आकर्षण दिन्छ, वरुणले नियम र संयमको बोध। चिकित्सा र अनुसन्धान, औषधि-उत्पादन, जल र वातावरण, अन्तरिक्ष तथा दूरसञ्चार, ज्योतिष, विद्युत र सूचना प्रविधि यिनका क्षेत्र हुन्। समयमै कुरा भनिहाल्ने बानी यिनलाई सिकाउनुपर्छ।

वरुण जलदेवता हुन् र नेपालका सङ्गम, कुण्ड र ढुङ्गेधाराको पूजा यही वरुण-भावसँग जोडिएको छ — यस नक्षत्रका परिवारले यो सम्बन्ध विशेष रूपमा सम्झिराख्छन्। शतभिषामा जन्मेको बच्चाको न्वारनअघि जल-दान, प्याउ, धारा वा पँधेरोका निमित्त केही अर्पण गर्ने रीति पहाड र मधेश दुवैतिर देखिन्छ। कात्तिक स्नान र माघ स्नानका दिनमा यो संस्कार गराउने चलन पनि छ।

यहाँ आमाबुबाको चिन्ता प्रायः यो हुन्छ कि नक्षत्रको चिह्न खाली वृत्त हो — कतै यो शून्यताको सङ्केत त होइन? उत्तर यसको उल्टो छ: त्यो वृत्त बन्द घेरा होइन, रक्षा-कवच मानिएको छ, र सय वैद्यको प्रतीकले यस नक्षत्रलाई आरोग्यको नक्षत्र बनाउँछ। अर्को कुरा जुन पुरोहितहरू यहाँ अवश्य भन्छन् — शतभिषालाई 'चर' र गुप्त प्रकृतिको नक्षत्र मानिएको छ, त्यसैले राशि-नाम व्रतबन्धसम्म परिवारभित्रै राख्ने पुरानो परम्परा यस नक्षत्रमा सबैभन्दा बढी निभाइन्छ, र व्यावहारिक नाम स्वतन्त्र रूपमा छानिन्छ।