बच्चाको नाम · न्वारन | Hindu Baby Names

पूर्वाषाढा धनु राशिको १३ अंश २० कलादेखि २६ अंश ४० कलासम्म फैलिएको छ र यसका चारै चरण धनुमै रहन्छन्। एक सय आठ चरणमा यी सतहत्तरौँदेखि असीऔँ क्रमाङ्कमा आउँछन्।

यहाँ चक्रको तेस्रो ठूलो अवरोध आउँछ। पहिलो चरणले भू दिएर मूलबाट चलिआएको 'भ' शृङ्खलालाई अगाडि बढाउँछ, अनि स्वर-क्रम टुटेर तीन असम्बद्ध व्यञ्जन आइपुग्छन् — धा, फा, ढा। आर्द्रा र हस्तपछि यो तेस्रो यस्तो स्थान हो। यीमध्ये 'धा' र 'फा' बाट नाम जसोतसो भेटिन्छन् — धारा, धैर्य, फाल्गुनी — तर 'ढा' नेपालीमा लगभग नाम-विहीन अक्षर हो, र त्यसैको चर्चा तल गरिएको छ। नवांश क्रमशः सिंह, कन्या, तुला र वृश्चिक बन्छन्।

स्वामी शुक्र, देवता अप् अर्थात् जलदेवता, गण मनुष्यगण, योनि वानर र चिह्न हात्तीको दाँत अथवा पङ्खा।

पूर्वाषाढालाई अपराजित नक्षत्र भनिएको छ — हार नमान्ने। यी बच्चामा एक किसिमको शान्त दृढता हुन्छ; यिनी ठूलो स्वरमा बहस गर्दैनन्, तर आफ्नो कुराबाट हट्दैनन् पनि। जल देवता भएकाले भावना गहिरा र बगिरहने हुन्छन्, र अरूको मन पढ्ने क्षमता जन्मजात। शुक्रको आधिपत्यले कला, वाणी र सौन्दर्यको बुझाइ दिन्छ; वानर योनिले चपलता र नक्कल गर्ने तीव्र क्षमता, जसले गर्दा भाषा चाँडै सिक्छन्। जल र जलमार्ग, सिँचाइ, वातावरण, सङ्गीत र गायन, वक्तृत्व, शिक्षण, वैदेशिक कार्य तथा दार्शनिक लेखन यिनका क्षेत्र हुन्। जिद्दी र अनुनयबीचको सन्तुलन यिनलाई सिकाउनुपर्छ।

असार महिना यसै नक्षत्र-नामबाट बनेको हो र असार पूर्णिमाको गुरु पूर्णिमा नेपालमा व्यास जयन्तीका रूपमा मनाइने सबैभन्दा ठूलो गुरु-पर्व हो; त्यस दिन गुरुकुल, वेद विद्याश्रम र विद्यालयमा हुने गुरु-पूजाका आयोजनले यस नक्षत्रका परिवारका लागि विशेष अर्थ राख्छन्। हरिशयनी एकादशीपछि चातुर्मास सुरु हुन्छ, जसमा विवाह त रोकिन्छन् तर न्वारन संस्कारमा कुनै रोक छैन — यो भ्रम प्रायः परिवारमा रहन्छ र पुरोहितहरू त्यसलाई स्पष्ट पार्छन्।

चौथो चरणको समस्या खुलेर भन्नुपर्छ। 'ढ' बाट सुरु हुने कुनै प्रचलित नेपाली नाम छैन; ढालबहादुर जस्ता केही पुराना ग्रामीण नाम भेटिन्छन्, तर आज तिनलाई कसैले छान्दैन। पुरोहितहरू यहाँ 'ढ' लाई त्यसको सजातीय 'द' वा 'ध' मा बदल्छन् र धारा, धानी, दीपेन्द्र जस्ता नाम सुझाउँछन्; अथवा पहिलो चरणको 'भू' लाई पूरै नक्षत्रको अक्षर मानेर भूमि, भूषण, भूपेन्द्र छान्छन्। यो छुट सैद्धान्तिक रूपमा त्यही नियममा अडिएको छ कि नक्षत्रको कुनै पनि अक्षर सम्पूर्ण नक्षत्रका लागि ग्राह्य छ।