बच्चाको नाम · न्वारन | Hindu Baby Names

पुनर्वसु राशि-सन्धिमा बसेको नक्षत्र हो — यसका पहिला तीन चरण मिथुन राशिको अन्तिम १० अंशमा छन् र चौथो चरण एक्लै कर्क राशिको सुरुको ३ अंश २० कलामा पुग्छ। यही एक्लो चौथो चरणले यसलाई विशेष बनाउँछ, किनकि त्यसमा जन्मेको बच्चाको राशि कर्क हुन्छ र स्वामी चन्द्रमा, जबकि त्यही नक्षत्रका बाँकी तीनै चरणको राशि मिथुन र स्वामी बुध।

अक्षर-चक्रका पच्चीसौँदेखि अट्ठाइसौँ चरण यहाँ छन्। पहिला दुई चरण के, को ले आर्द्रामा छरिएको 'क' शृङ्खलालाई अन्ततः पूरा गर्छन् र अन्तिम दुई हा, ही सँगै 'ह' वर्ग खुल्छ। पुनर्वसुको अर्थ नै 'फेरि वसु' अर्थात् फर्केर आएको प्रकाश हो, र अक्षर-चक्रले पनि यहाँ अधुरो छुटेको शृङ्खलालाई फर्केर पूरा गर्छ — यो संयोग परम्परामा बारम्बार उद्धृत गरिन्छ। नवांश मेष, वृषभ, मिथुन र कर्क हुन्।

स्वामी बृहस्पति, देवता अदिति, गण देवगण, योनि मार्जार र चिह्न ठोक्रो अथवा वाणको मुठो।

अदिति देवमाता हुन् र यो नक्षत्र क्षमा, उदारता तथा फर्केर आउने शक्तिको प्रतीक मानिन्छ। यी बच्चाको स्वभाव सन्तुलित र सन्तोषी हुन्छ; यिनी झगडा छिट्टै बिर्सन्छन् र रिसाएको साथीलाई आफैँ गएर फकाउँछन्। गुरुको आधिपत्य भएकाले नीति, धर्म र भाषामा रुचि छिट्टै जाग्छ — कथा सुन्नु र सुनाउनु यिनको प्रिय खेल हुन्छ। असफलताले यिनलाई भाँच्दैन; दोस्रोपटक झन् बढी तयारीका साथ फर्कन्छन्। अध्यापन, कानुन, वित्तीय परामर्श, प्रकाशन, आतिथ्य र सामाजिक कार्य यिनका अनुकूल क्षेत्र हुन्। अलिकति ढिलासुस्ती र आरामप्रियता नै एकमात्र सावधानी हो।

पुनर्वसु मर्यादा पुरुषोत्तम श्रीरामको जन्म-नक्षत्र हो र चैत्र शुक्ल नवमीमा जनकपुरको जानकी मन्दिरमा जुन रामनवमी धुमधामसँग मनाइन्छ, त्यो यसै नक्षत्रसँग जोडिएको छ। यस नक्षत्रमा जन्मेको शिशुको न्वारन रामनवमी वा कुनै बुधबार-बिहीबारको शुभ साइतमा गराउने परम्परा मिथिलाञ्चल र मधेशमा गहिरो छ।

नामाक्षरका दृष्टिले पुनर्वसु भाग्यमानी छ — 'हा' र 'ही' बाट हरि, हर्ष, हरिओम, हिमांशु, हिमाल, हितेश जस्ता नाम तानातान नगरी भेटिन्छन्, र परिवारको राम-भक्ति पनि सधिन्छ किनकि हरि आफैँ राम-नामको पर्याय हो। जुन घरमा सबै दाजुभाइ-दिदीबहिनीको नाम एउटै अक्षरबाट राख्ने चलन छ, त्यहाँ पुनर्वसुको चौथो चरणले एउटा वास्तविक प्रश्न खडा गर्छ — पहिलो बच्चाको नाम मिथुन राशिमा आधारित थियो र यो बच्चाको राशि कर्क निस्कियो भने के गर्ने? पुरोहितको उत्तर यही हुन्छ कि नक्षत्राक्षर राशिभन्दा माथि छ; परिवारको साझा अक्षर बोलाउने नाममा निभाउनुहोस् र चिनाको राशि-नाम शास्त्रअनुसार राख्नुहोस्।