बच्चाको नाम · न्वारन | Hindu Baby Names

मृगशिरा दुई राशिबीच बाँडिएको छ — पहिला दुई चरण वृषभ राशिको अन्तिम ६ अंश ४० कलामा र अन्तिम दुई चरण मिथुन राशिको सुरुको ६ अंश ४० कलामा। अर्थात् एउटै नक्षत्रमा जन्मेका दुई बच्चाको राशि, राशि-स्वामी र दशा-क्रम फरक-फरक निस्कन सक्छन्; त्यसैले यहाँ जन्मको समय मिनेटसम्म ठीक हुनुपर्छ।

अक्षर-चक्रका सत्रौँदेखि बीसौँ चरण यहाँ पर्छन्। पहिला दुई चरण वे, वो ले रोहिणीदेखि चलिआएको 'व' शृङ्खला समेट्छन् र अन्तिम दुई चरण का, की सँगै 'क' वर्गको ढोका खोल्छन्। यसरी मृगशिरा राशि-सन्धिमा पनि छ र अक्षर-सन्धिमा पनि — पूरै चक्रमा यो दोहोरो जोड निकै कम नक्षत्रले पाउँछन्। नवांश क्रमशः सिंह, कन्या, तुला र वृश्चिक बन्छन्।

स्वामी मङ्गल, देवता सोम अर्थात् चन्द्रमा, गण देवगण, योनि सर्प र चिह्न मृगको टाउको।

मृगशिराको प्रतीक नै खोज हो — कस्तूरीको सुगन्धपछि भौँतारिरहने मृग। यी बच्चामा जिज्ञासा असाधारण हुन्छ; खेलौना खेल्नभन्दा बढी खोलेर हेर्नका लागि दिइन्छ। यति धेरै प्रश्न सोध्छन् कि ठूला मान्छे थाकून्, तर यही प्रवृत्ति पछि गएर अनुसन्धान र अन्वेषणमा बदलिन्छ। मङ्गलको ऊर्जा र चन्द्रमाको कोमलता सँगै भएकाले स्वभावमा एउटा मीठो बेचैनी रहिरहन्छ — मन कतै, शरीर कतै। यात्रा-पर्यटन, भूगर्भ र खनिज, कपडा, लेखन, विज्ञापन र अनुसन्धान तिनका क्षेत्र हुन्। एकै ठाउँमा लामो समय टिकिरहन तिनलाई गाह्रो लाग्छ।

मंसिर अर्थात् मार्गशीर्ष महिनाको नाम यसै नक्षत्रबाट निस्केको हो, र गीतामा श्रीकृष्णले महिनामध्ये आफूलाई मार्गशीर्ष भनेका छन् — त्यसैले यस नक्षत्रमा जन्मेको बच्चाको न्वारनमा परिवारमा उत्साह बेग्लै हुन्छ। मंसिरमै पर्ने विवाह-मौसम र गीता जयन्तीवरिपरि पर्ने न्वारनलाई धेरै घरमा शुभ मानिन्छ।

न्वारनको व्यावहारिक कुरा के हो भने 'का' र 'की' बाट सुरु हुने सुन्दर नाम प्रशस्त छन् — कार्तिक, काव्या, कीर्ति, किशोर — तर 'वे' र 'वो' मा पुगेपछि सूची तुरुन्तै खुम्चिन्छ। पहिला दुई चरणमा जन्मेका बच्चाका लागि पुरोहितहरू प्रायः वेदान्त, वेदिका, वैभव जस्ता नाम सुझाउँछन् र 'वे' लाई 'वै' पनि मान्न सकिन्छ भनी प्रस्ट पार्छन् — उच्चारणको यो छुट नेपाली नाम-परम्परामा स्वीकृत छ। अर्को सल्लाह यहाँ बारम्बार दिइन्छ: राशि-सन्धिका कारण नामाक्षर तय गर्नुअघि चिना कुनै एउटै पात्रोबाट — नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिले मान्यता दिएको पात्रो होस् वा परिवारले सधैँ मान्दै आएको — बनाउनुहोस्, दुई पात्रोको गणना मिलाउँदा भ्रम बढ्छ।