बाळाची नावे | Marathi Baby Names

उत्तरा भाद्रपदा मीन राशीच्या ३ अंश २० कलांपासून १६ अंश ४० कलांपर्यंत असते आणि चारही चरणे मीनेतच राहतात. नक्षत्रचक्राचा शेवट आता जवळ आलेला असल्याने अक्षरमालिकेतील उरलेसुरले वर्ण इथे एकत्र येतात.

दू, थ, झ, ञ या संचात नेमकी हीच अडचण दिसते — चार चरणांना चार वेगवेगळी व्यंजने. आणि यातील चौथे अक्षर 'ञ' हे संपूर्ण मराठी वर्णमालेतील असे अक्षर आहे की ते शब्दाच्या सुरुवातीला स्वतंत्रपणे येतच नाही; ते नेहमी जोडाक्षरातच वापरले जाते. महाराष्ट्रातील पुरोहितांचा यावर एकच, सर्वमान्य तोडगा आहे: 'ञ' साठी 'ज्ञ' घ्यावे. त्यामुळे ज्ञानेश, ज्ञानदा, ज्ञानेश्वर ही नावे या चरणाला दिली जातात. नवमांश सिंह, कन्या, तूळ आणि वृश्चिक.

उत्तरा भाद्रपदेचा अधिपती शनी, देवता अहिर्बुध्न्य, गण मनुष्यगण, योनी गाय आणि चिन्ह पलंगाचे मागचे पाय अथवा जोडलेले दोन.

खोल पाण्यातील नागाची ही देवता संयम आणि गूढ शहाणपण देते. ही मुले शांत दिसतात पण आतून खूप विचार करत असतात; रागवायला त्यांना खूप वेळ लागतो आणि रागावले की सहज शांत होत नाहीत. मोठ्यांचे ऐकणारी, घराला जपणारी आणि दिलेला शब्द पाळणारी ही मुले असतात. लेखन, अध्यात्म, संशोधन, वैद्यक, सल्लागारी, बांधकाम आणि परदेशातील नोकरी या क्षेत्रांत यांना स्थैर्य मिळते. गुप्त गोष्टी सांभाळण्याची यांची क्षमता उल्लेखनीय.

'ज्ञ' अक्षर मिळाले की महाराष्ट्रात दुसरे नाव सुचतच नाही — ज्ञानेश्वर. आळंदीच्या ज्ञानदेवांचे नाव वारकरी परंपरेतील प्रत्येक घराला आपले वाटते, आणि माउलींच्या नावावरून ज्ञानेश, ज्ञानदा, ज्ञानदेव ही नावे या चरणावर जन्मलेल्या मुलांना आवर्जून दिली जातात. आळंदी-देहू परिसरात तर बारसे इंद्रायणीकाठी करून यायची प्रथाच आहे.

पालकांचा प्रश्न इथे थेट असतो — 'ञ' हे अक्षर उच्चारताच येत नाही, मग नाव कसे ठेवायचे? वर सांगितलेला 'ज्ञ' चा पर्याय स्वीकारला की तिढा सुटतो आणि तो शास्त्रसंमतही आहे. दुसरा अडचणीचा वर्ण 'थ' — थानेश, थिया अशी मोजकी नावे आहेत; इथे 'त' कडे वळून ताराबाई, तानाजी अशी कुळात असलेली नावे घेतली तरी चालते. आजोबांचे नाव 'द' ने सुरू होत असेल तर दूर्वा, दुर्गेश ही पहिल्या चरणाची नावे सर्वात सोयीची ठरतात.