बाळाची नावे | Marathi Baby Names

श्रवण मकर राशीच्या १० अंशांपासून २३ अंश २० कलांपर्यंत असते आणि चारही चरणे मकर राशीच्या आतच सामावतात. चरणांचे नवमांश मेष, वृषभ, मिथुन आणि कर्क असे येतात.

खी, खू, खे, खो ही चारही अक्षरे एकाच 'ख' व्यंजनाची स्वररूपे आहेत. उत्तराषाढेपाशी संपलेल्या 'ज' मालिकेनंतर अक्षरचक्र 'ख' कडे वळते आणि तो संपूर्ण टप्पा एकाच नक्षत्रावर पडतो. सोय अशी की चरण नक्की माहीत नसले तरी व्यंजन तेच राहते; अडचण अशी की मराठीत 'ख' ने सुरू होणारी पारंपरिक नावे मोजकीच आहेत — खंडेराव, खेमचंद, खुशी अशी काही. जेजुरीच्या खंडोबाच्या नावामुळे 'खं' ला मात्र मराठी घरांत मानाचे स्थान आहे.

श्रवणाचा अधिपती चंद्र, देवता विष्णू, गण देवगण, योनी वानर आणि चिन्ह विष्णूची तीन पावले अथवा कान.

'श्रवण' म्हणजे ऐकणे, आणि तेच या मुलांचे बलस्थान असते — ती बोलण्यापेक्षा ऐकून शिकतात, आणि ऐकलेले लक्षात ठेवतात. स्मरणशक्ती तीक्ष्ण, त्यामुळे भाषा, पाठांतर, गायन यांत ती लवकर पुढे जातात. दुसऱ्याचे दुःख समजून घेण्याची क्षमता मोठी असल्याने मित्रमंडळी यांच्याकडे मन मोकळे करायला येतात. शिक्षण, भाषांतर, संगीत, कीर्तन-प्रवचन, समुपदेशन, माध्यमे आणि ग्रंथालयशास्त्र या क्षेत्रांत यांना समाधान लाभते. ऐकीव गोष्टींवर लगेच विश्वास ठेवू नये, एवढा संस्कार आवश्यक.

श्रावण महिन्याचे नावच या नक्षत्रावरून आले आहे आणि महाराष्ट्रात श्रावण म्हणजे व्रतांचा महिना — श्रावणी सोमवारचे उपवास, मंगळागौर, नारळी पौर्णिमा, पोळा. या महिन्यात जन्मलेल्या बाळाचे बारसे श्रावणी सोमवारी करण्याचा आग्रह अनेक घरांत धरला जातो आणि त्या दिवशी शिवमंदिरात अभिषेक करून मगच पाळणा हलवला जातो.

पालकांचा प्रश्न इथे ठरलेला — 'ख' ने सुरू होणारे मराठी नाव पटकन सुचत नाही, काय करावे? पुरोहित 'खं' कडे बोट दाखवतात: खंडेराव, खंडू ही जेजुरीच्या खंडोबाशी जोडलेली नावे अनेक घराण्यांत कुलदैवताच्या नात्याने आधीच चालत आलेली असतात, त्यामुळे आजोबांचे नाव आणि नक्षत्राक्षर एकाच वेळी सांभाळले जाते. मुलींसाठी खुशी, खेवना हे अलीकडे रुळलेले पर्याय आहेत.