शालिवाहन शक आनी कोंकणी म्हयने — गोंय-कोंकणाची कालगणना

शालिवाहन शक आनी कोंकणी म्हयने

गोंय-कोंकणाची स्वताची कालगणना आसा — शालिवाहन शक. इसवी सन ७८ वर्सा सुरू जाल्ली ही वर्सगणना आयजूय पंचांग, धर्मीक विधी आनी ज्योतिशांत वापरतात. भारत सरकारान राष्ट्रीय दिनदर्शिकेखातीर आपणायिल्लो शकसंवत होच, हाचेवेल्यान ताचें म्हत्व लक्षांत येता.

संवसार पाडवो — वर्साचो पयलो दीस

शालिवाहन शकाचें नवें वर्स चैत्र शुद्ध प्रतिपदेक सुरू जाता — होच आमचो संवसार पाडवो. साडेतीन मुहूर्तां मदलो एक मानतात असो हो दीस आशिल्ल्यान नव्या उपक्रमांचो, वास्तुप्रवेशाचो आनी भांगर खरेदीचो शुभारंभ ह्या दिसा करपाची परंपरा आसा. दारा मुखार उबारिल्ली गुढी जैताचें आनी नव्या संकल्पाचें प्रतीक मानतात. ह्याच दिसा नव्या संवत्सराचें नांवूय बदलता — प्रभव, विभव अशा साठ संवत्सरांचें चक्र भोंवत रावता.

चांद्र म्हयने आनी अमान्त पद्दत

कोंकणी म्हयने चांद्र आसात: चैत्र, वैशाख, ज्येष्ठ, आषाढ, श्रावण, भाद्रपद, आश्विन, कार्तिक, मार्गशीर्ष, पौष, माघ आनी फाल्गुन. गोंय-कोंकणांत अमान्त पद्दत चलता — म्हळ्यार म्हयनो अमाशेक सोंपता आनी शुद्ध प्रतिपदेक नवो म्हयनो सुरू जाता. उत्तर भारतांत पौर्णिमान्त पद्दत आशिल्ल्यान थंयचे म्हयन्यांचे आरंभ-शेवट आमचेपरस पंदरा दिसांनी वेगळे पडटात. देखूनूच उत्तरेवटेनच्या सणांच्या तारखां कडेन तुळा करतना घुस्पागोंदळ जाता.

अधिक मास कित्याक येता?

चांद्र वर्स सुमार ३५४ दिसांचें जाल्यार सौर वर्स सुमार ३६५ दिसांचें. हो इकरा दिसांचो फरक सांचत वचून दर सुमार बत्तीस-तेतीस म्हयन्यांनी एक अधिक मास घालतात. ज्या चांद्र म्हयन्यांत सूर्याचो राशीबदल म्हळ्यार संक्रांत जायना, तो अधिक मास थारता. अधिक मासाक पुरुषोत्तम मास म्हणटात आनी तातूंत दान-धर्म, पोथीवाचन हांकां खाशेलें म्हत्व दितात; पूण लग्नासारकीं शुभकार्यां टाळटात.

सण आनी तिथी हांची सांगड

आमचे सगळे सण तिथीचेर थारतात — श्रावण शुद्ध पुनवेक नारळी पुनव, भाद्रपद शुद्ध चतुर्थीक चवथ, आश्विन शुद्ध दशमीक दसरो, आश्विन अमाशेक लक्ष्मीपुजन. देखूनूच इंग्लीश तारखांप्रमाण सण दर वर्सा फुडें-फाटीं सरतना दिसतात; प्रत्यक्षांत ते तिथीक घट धरून आसतात. आडवाद फकत संक्रांतीचो — मकरसंक्रांत हो सूर्याच्या मकर राशीप्रवेशाचेर थारपी सौर सण आशिल्ल्यान तो दर वर्सा जानेवारीच्या मदीं लागीं लागीं त्याच तारखेक येता. चांद्र आनी सौर अशा दोनूय गणनांची ही सांगड हेंच आमच्या पंचांगाचें खाशेलपण.

शक संवत आनी विक्रम संवत — घुस्पागोंदळ नाका

उत्तर भारतांत विक्रम संवत प्रचलीत आसा; तो शालिवाहन शकापरस सुमार १३५ वर्सांनी फुडें आसता. ते भायर विक्रम संवताचें नवें वर्स कांय प्रांतांनी कार्तिकांत जाल्यार कांय प्रांतांनी चैत्रांत सुरू जाता. देखून पोरने दस्तावेज वा उत्तरेवटेनचीं पंचांगां वाचतना खंयचो संवत वापरला हें पयलीं पळोवचें, नाजाल्यार वर्सगणनेंत १३५ वर्सांची चूक जावन बसता. गोंय, कोंकण, कर्नाटक आनी आंध्र ह्या दक्खनी पट्ट्यांत शालिवाहन शकूच रूढ आसा — तेलुगू-कन्नड 'युगादी' आनी आमचो संवसार पाडवो एकाच दिसा येतात, ते हाकाच लागून.

साठ संवत्सरांचें चक्र

दर एका नव्या वर्साक फकत आंकडो नासता, नांवूय आसता. प्रभव, विभव, शुक्ल अशा साठ संवत्सरांचें चक्र भोंवत रावता आनी साठ वर्सांनी परत पयलें नांव येता. पंचांगाच्या पयल्या पानार 'शके अमुक, अमुक नाम संवत्सरे' अशी वळ आसता ती हीच. पोरने पिळगेचे लोक स्वताचें जल्मवर्स संवत्सराच्या नांवासयत सांगताले — त्या नांवावेल्यान जल्मवर्स सोदपूय शक्य जाता.

ज्योतिशांत हाचें म्हत्व

जल्मतिथीप्रमाण वाडदीस मनोवप, श्राद्धाचे दीस थारावप, मुहूर्त वेंचप — हें सगळें ह्या कालगणनेचेरूच आदारून आसा. पोरन्या कुंडल्यांनी जल्माची नोंद 'शके अमुक, अमुक मास, अमुक तिथी' अशीच केल्ली मेळटा. ती नोंद अचूक ग्रेगोरियन तारखेंत बदलूंक मेळ्ळी की पोरन्या पिळग्यांच्यो कुंडल्योय नव्यान तपासूं येतात.

आयजची तिथी, चालू शक संवत, संवत्सराचें नांव आनी पुराय पंचांग ह्या वेबसायटीच्या पंचांग पानार दर दिसा पळोवंक मेळटा. आमच्या पूर्वजांनी उबी केल्ली ही कालगणना समजून घेवप म्हळ्यार फकत पोरन्यो पद्दती सांबाळप न्हय — ती आयजूय तितल्याच अचूकपणान चलपी एक जिवी वेवस्था.