अधिक मास म्हळ्यार कितें? पुरुषोत्तम मास आनी धोंडो म्हयनो

अधिक मास म्हळ्यार कितें?

पंचांगांत मदींच 'अधिक ज्येष्ठ' वा 'अधिक श्रावण' असो चडावत म्हयनो येता आनी त्या वर्सा सगळे सण सदांपरस उसरां येतात. लग्नांचो हंगाम थांबता, पूण त्याच वेळार धुवो-जांवयांच्यो पंगती सुरू जातात. हो तेरावो म्हयनो येता खंयसावन, ताका पुरुषोत्तम मास आनी धोंडो म्हयनो अशीं नांवां कित्याक पडलीं, आनी तातूंत कितें करचें-कितें करचें न्हय — ह्या सगळ्याचो हो लेखाजोखो.

तेरावो म्हयनो येता खंयसावन?

आमचे म्हयने चंद्राच्या कलांचेर चलतात आनी ऋतू सूर्याच्या गतीचेर. चंद्राचे बारा म्हयने मेळून कशेबशे ३५४ दीस भरतात, जाल्यार सूर्याची बारा राशींतली फेरी पुराय जावपाक ३६५ दीस लागतात. दर वर्सा फाटीं पडपी हे इकरा दीस तशेच सांचूंक दिले, जाल्यार कांय वर्सांनीच श्रावण गिमांत आनी दिवाळी पावसाळ्यांत येवन बसतली! हें टळचें म्हूण आमच्या पूर्वजांनी चांद्र आनी सौर गणितांची सांदणी करपी युक्त सोदून काडली — सांचिल्ले दीस तीस भरले की एक चडावत चांद्रम्हयनो घालपाचो. ही जुळणी सादारण बत्तीस-तेतीस म्हयन्यांनी करची पडटा.

खंयचो म्हयनो 'अधिक' थारता?

हाचें गणीत काटेकोर आसा. सूर्य दर म्हयन्याक एक राशी हुपता — त्या राशीबदलाक संक्रांत म्हणटात. ज्या चांद्रम्हयन्यांत (एके अमाशेसावन फुडले अमाशे मेरेन) एकूय संक्रांत घडना, तो म्हयनो अधिक मास थारता आनी ताका फुडें येवपी म्हयन्याचेंच नांव मेळटा — पयलीं 'अधिक श्रावण', मागीर 'निज श्रावण'. सूर्याची गती मंद आसता त्या काळांत हें घडटा, देखून अधिक मास चड करून चैत्र ते आश्विन ह्या पट्ट्यांतूच येता; पौष-माघांत तो लागीं लागीं केन्नाच येना. हाचे उरफाटें केन्नाय एका म्हयन्यांत दोन संक्रांती घडून एकादो म्हयनो गळटाय — ताका क्षय मास म्हणटात; तो मात शेंकड्यांत थोडेच फावटीं येता.

पुरुषोत्तम मास हें नांव कशें पडलें?

पुराणकथा सांगता की ह्या चडावत म्हयन्याक कोणूच स्वामी नाशिल्लो; बारा म्हयन्यांचे अधिपती थारिल्ले, पूण ह्या तेराव्याक कोण विचारिना जालो. 'मलमास' म्हूण हिणसायिल्लो हो म्हयनो दुख्खी जावन विष्णूकडेन गेलो, तेन्ना प्रत्यक्ष पुरुषोत्तमान ताका स्वताचें नांव दिलें आनी सांगलें — ह्या म्हयन्यांत केल्लो जप, दान आनी व्रत हेर म्हयन्यांच्या कितल्याशाच पटींनी फळ दितलें. देखून मुहूर्ताच्या नदरेन रितो आशिल्लो हो म्हयनो भक्तीच्या नदरेन सगळ्यांत भरिल्लो मानतात. ह्या काळांत भागवत सप्ताह, ग्रंथवाचन, तीर्थस्नान आनी तेतिसांच्या संख्येन दान करपाची रूढी आसा.

धोंडो म्हयनो आनी जांवयाचें वाण

कोंकण आनी दक्खनाच्या घरांनी अधिक मासाक धोंडो म्हयनो वा मलमास म्हणटात — मदींच येवन पडिल्लो धोंडो! ह्या म्हयन्याचें खाशेलें घरगुती वैशिश्ट्य म्हळ्यार धूव आनी जांवय हांचो मान. जांवय हो विष्णुस्वरूप मानतात; पुरुषोत्तम मासांत ताका मांवाड्यार आपोवन धोंड्याचें जेवण घालतात आनी वाण दितात. ह्या वाणांत मुखेल मान अनारशांचो — तांदूळ-गोडाचें, खसखस लायिल्लें हें तळिल्लें पक्वान्न रुप्याच्या वा कांशाच्या आयदनांत तेतीस ह्या संख्येन दिवपाची चाल आसा. वांगडा दिवली लावन ओंवाळणी जाता; तांकीप्रमाण कपडे, रुप्याची वस्तूय दितात. तेतीस ही संख्या तेतीस कोटी देवतांचो उगडास म्हूण आयली, अशें सांगतात. तीन वर्सांनी एकदांच येवपी हो योग आशिल्ल्यान जायत्या घरांनी तो ल्हानशा सुवाळ्यासारको मनयतात — बाजारांतूय 'अधिक मास वाण संच' विकत मेळूंक लागल्यात, इतली ही परंपरा जिवी आसा.

ह्या म्हयन्यांत खंयचीं कामां टाळटात?

अधिक मास हो भक्तीचो म्हयनो; आरंभाचो न्हय. देखून लग्न, मुंज, साखरपुडो, गृहप्रवेश, वास्तुशांती, नवे वास्तूची बुन्याद, देवतांची प्राणप्रतिश्ठा हांचेसारकीं मुहूर्त पळोवन करपाचीं शुभकार्यां ह्या म्हयन्यांत करिनात. व्हड खरेदीचे मुहूर्तूय फुडें धुकलपाकडेनूच कल आसता. देखूनूच अधिक मासाच्या वर्सा लग्नतिथींचें वेळापत्रक पयलींच आंखून दवरचें पडटा. पूण एक फरक बरे तरेन समजून घेवचो — नित्य आनी नैमित्तीक कर्मां थांबनात. दिसपट्टी पुजा, श्राद्धपक्ष, बारसो, दुयेंसांतले उपचार, नोकरी-वेवसायांतले दिसपट्टे वेव्हार हांकां अधिक मासाची आडकाठी ना. 'ह्या म्हयन्यांत कांयच करचें न्हय' हो समज अडाणीपणाचो; थांबतात तीं फकत मुहूर्तसापेक्ष मंगलकार्यां.

ज्योतिशाच्या नदरेंतल्यान

जल्म अधिक मासांत जालो म्हूण कुंडलेंत दोश येता काय, ही विचारणा परत परत जाता. हाची जाप ना अशी आसा — कुंडली ग्रहांच्या प्रत्यक्ष स्थितीवेल्यान मांडटात आनी ग्रह कांय अधिक मासांत सुटयेर वचनात. अधिक मास ही फकत म्हयन्यांच्या नांवांची वेवस्था; तिचो जल्मकुंडलेच्या शुभाशुभतायेकडेन संबंद ना. फकत वाडदीस तिथीन पाळप्यांनी अधिक मासाच्या वर्सा निज म्हयन्यांतली तिथी घेवची, इतलोच वेव्हारसंकेत.

फुडलो अधिक मास केन्ना आसा, हें पळोवपाखातीर ह्या वेबसायटीचें म्हयन्याचें पंचांग पान उपेगी पडटलें. चंद्र आनी सूर्य हांच्या गतींची सांगड घालपी ही वेवस्था म्हळ्यार आमच्या पंचांगकर्त्यांच्या गणिती कुशळतायेचो उत्तम नमुनो — आनी धोंड्याच्या जेवणासारक्या चालींनी त्या गणिताक दिल्लो मायेचो स्पर्श हें आमचे संस्कृतायेचें खाशेलें देणें.