నేటి తిథి — తదియ

సూర్యుడికీ చంద్రుడికీ మధ్య ఉన్న కోణ అంతరం సరిగ్గా 12 డిగ్రీలు పెరగడానికి పట్టే కాలమే ఒక తిథి. అమావాస్య తర్వాత చంద్రుడు సూర్యుడి నుండి దూరం జరగడం మొదలుపెడతాడు; ప్రతి 12 డిగ్రీలు దాటిన వెంటనే ఒక తిథి పూర్తవుతుంది. మొత్తం 360 డిగ్రీలు పూర్తయ్యేసరికి 30 తిథులతో ఒక చాంద్రమానం ముగుస్తుంది.

తిథి అంటే రోజు కాదు — ఈ తేడా గుర్తుంచుకోవాలి. చంద్రుడి కక్ష్యలో వేగం ఒకేలా ఉండదు కాబట్టి ఒక తిథి నిడివి సుమారు 19 గంటల నుండి 26 గంటల వరకు మారుతుంది. అందుకే ఒకే తిథి కొన్నిసార్లు రెండు ఇంగ్లిష్ తేదీల మీద విస్తరిస్తుంది, మరికొన్నిసార్లు ఒకే పగలులో రెండు తిథులు మారిపోతాయి. తెలుగు పంచాంగ సంప్రదాయం ప్రకారం సూర్యోదయ సమయానికి నడుస్తున్న తిథినే ఆ రోజు తిథిగా రాస్తారు; దీన్నే ఉదయ తిథి అంటారు.

చంద్రకళ పెరిగే పదిహేను తిథులు కలిసి శుక్ల పక్షం, తరిగే పదిహేను కలిసి బహుళ పక్షం అవుతాయి. తెలుగువారు చాంద్రమానం పాటిస్తారు — అంటే నెల అమావాస్య మరుసటి రోజు, శుక్ల పాడ్యమితో మొదలవుతుంది. ఉత్తర భారత పంచాంగం పౌర్ణమితో నెల ముగించడం వల్ల బహుళ పక్ష తిథులకు అక్కడ నెల పేరు వేరుగా వస్తుంది; ఇదే రెండు పద్ధతుల మధ్య ప్రధాన తేడా.

ప్రతి తిథికి ఒక అధిదేవత ఉంటారు. ఆ దేవత స్వభావాన్ని బట్టే ఆ తిథిలో ఏ పని మొదలుపెట్టాలో నిర్ణయిస్తారు. ఈ వరస శుక్ల, బహుళ రెండు పక్షాల్లోనూ ఒకేలా నడుస్తుంది.

• పాడ్యమి — అగ్ని. ఆరంభ తిథి; చైత్ర శుద్ధ పాడ్యమినే ఉగాది, తెలుగు సంవత్సరాది.
• విదియ — బ్రహ్మ. పునాది వేయడం, ఒప్పందాలు, దూర ప్రయాణం మొదలుపెట్టడం.
• తదియ — గౌరి. ఆభరణాలు, వస్త్రాలు; ఆశ్వయుజ బహుళ తదియ నాడు అట్ల తద్ది.
• చవితి — గణపతి. రిక్త వర్గం; భాద్రపద శుద్ధ చవితి వినాయక చవితి, కార్తీక శుద్ధ చవితి నాగుల చవితి.
• పంచమి — నాగులు. విద్యారంభం, ఔషధ సేవనం; మాఘ శుద్ధ పంచమి వసంత పంచమి.
• షష్ఠి — సుబ్రహ్మణ్యుడు. సంతాన సంబంధ వ్రతాలు; సుబ్రహ్మణ్య షష్ఠి ఈ తిథిలోనే.
• సప్తమి — సూర్యుడు. ప్రయాణం, వాహన కొనుగోలు; మాఘ శుద్ధ సప్తమి రథ సప్తమి.
• అష్టమి — శివుడు. ఉగ్ర తిథి; ధైర్యం కావలసిన పనులకు బలం, వివాహానికి మాత్రం వాడరు.
• నవమి — దుర్గ. రిక్త తిథి; చైత్ర శుద్ధ నవమి శ్రీరామ నవమి, ఆశ్వయుజ శుద్ధ నవమి మహర్నవమి.
• దశమి — యముడు. ధర్మం, న్యాయం, విజయం; ఆశ్వయుజ శుద్ధ దశమి విజయ దశమి.
• ఏకాదశి — విశ్వేదేవతలు. ఉపవాసానికి ప్రధాన తిథి; కార్తీక శుద్ధ ఏకాదశి క్షీరాబ్ధి ఏకాదశి.
• ద్వాదశి — విష్ణువు. ఏకాదశి ఉపవాసం విడిచే పారణ తిథి; దానధర్మాలకు శ్రేష్ఠం.
• త్రయోదశి — మన్మథుడు. ప్రదోష వ్రతం; స్నేహం, సౌందర్య సంబంధ పనులు.
• చతుర్దశి — రుద్రుడు. రిక్త తిథి; మాఘ బహుళ చతుర్దశి మహా శివరాత్రి, కానీ శుభారంభాలకు వాడరు.
• పౌర్ణమి, అమావాస్య — వరుసగా చంద్రుడు, పితృదేవతలు. పౌర్ణమి వ్రత సమాప్తికి, అమావాస్య తర్పణానికి.

ఈ పదిహేనింటిని ఐదు వర్గాలుగా కూడా విభజిస్తారు; ప్రతి ఐదు తిథులకు ఒకసారి ఇవి తిరిగి వస్తాయి — నంద (1, 6, 11) సంతోషం, ఉత్సవాలు; భద్ర (2, 7, 12) వ్యాపారం, ప్రయాణం; జయ (3, 8, 13) పోటీ, వ్యాజ్యం; రిక్త (4, 9, 14) శూన్యం అని అర్థం, కొత్త ఆరంభాలు వాయిదా వేస్తారు కానీ అప్పు తీర్చడానికీ చికిత్స మొదలుపెట్టడానికీ నిషేధం లేదు; పూర్ణ (5, 10, 15) పని ముగించడానికి.

ఒక తిథి రెండు సూర్యోదయాలను తాకితే దాన్ని వృద్ధి తిథి అంటారు; ఏ సూర్యోదయాన్నీ తాకకుండా ఒకే పగలులో మొదలై ముగిస్తే క్షయ తిథి అంటారు. ఏకాదశి ఉపవాసం, శివరాత్రి, శ్రీరామ నవమి ఏ రోజు వస్తాయనే భేదాభిప్రాయాలు ఇలాంటి సందర్భాల్లోనే పుడతాయి. అలాగే మూడేళ్లకోసారి వచ్చే అధిక మాసంలో నిజ మాసానికీ అధిక మాసానికీ తిథులు రెండుసార్లు వస్తాయి; వ్రతాలు నిజ మాసంలోనే ఆచరిస్తారు.

తెలుగునాట పంచాంగానికి ఒక ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంది. ఉగాది నాడు దేవాలయంలో లేదా ఊరి నడిబొడ్డున సిద్ధాంతి కొత్త సంవత్సర పంచాంగాన్ని బహిరంగంగా చదివి వినిపిస్తారు — దీన్నే పంచాంగ శ్రవణం అంటారు. అందులో ఐదు అంగాలతో పాటు ఆ సంవత్సరపు ఆయ వ్యయాలు, రాజ పూజ్య అవమానాలు, వర్ష ఫలం, గ్రహణాలు కూడా చెబుతారు. ఏటా ఏ పంట వేయాలి, ఏ నెలలో వర్షం ఉంటుంది అనేవి రైతులు ఇక్కడే వింటారు.

ఈ పేజీలోని లెక్క దృక్ సిద్ధాంతానికి దగ్గరగా ఉండే ఒక అంచనా. వివాహం, గృహప్రవేశం, శ్రాద్ధ కర్మల వంటి ముఖ్య కార్యాలకు మీ ప్రాంతపు ముద్రిత పంచాంగంతో సరిచూసుకోవడం మంచిది. తెలుగు ప్రాంతాల్లోనే దృక్, వాక్య సిద్ధాంతాల మధ్య ఒక రోజు తేడా రావడం అసాధారణం కాదు.

పంచాంగం అంటేనే ఐదు అంగాలు — వారం, తిథి, నక్షత్రం, యోగం, కరణం. వీటిలో తిథి సూర్య చంద్రుల అంతరాన్ని కొలుస్తుంది, నక్షత్రం చంద్రుడి స్థానాన్ని మాత్రమే కొలుస్తుంది, యోగం ఇద్దరి రేఖాంశాల మొత్తాన్ని కొలుస్తుంది, కరణం తిథిలో సగ భాగం మాత్రమే.

ముహూర్తం నిర్ణయించేటప్పుడు ఈ ఐదింటినీ కలిపి చదవాలి. తిథి శుభమైనా ఆ సమయంలో విష్టి కరణమో వైధృతి యోగమో వస్తే ఆ కాలాన్ని వదిలేయాలి. మరోవైపు రిక్త తిథి అయినా ఉత్తరాషాఢ వంటి ధ్రువ నక్షత్రం, సిద్ధి యోగం కలిస్తే నిత్యకృత్యాలకు దోషం లేదని ప్రాచీన ముహూర్త గ్రంథాలు చెబుతాయి.

వీటితో పాటు ఆ రోజు రాహు కాలం, గుళిక కాలం, యమగండం కూడా చూడాలి. పూర్తి వివరాల కోసం నేటి పంచాంగం, చంద్రుడి స్థానం కోసం నేటి నక్షత్రం, శుభ సమయం కోసం ముహూర్తం పేజీలు చూడండి.